వొక వాన రాత్రి

 

1

రాత్రిని నిలదీసి నువ్వేమీ అడగలేవు

వానలో తడుస్తున్న చీకట్నీ

ఏ కౌగిలి కోసమో  దూసుకుపోతున్న ఈదురుగాలినీ అడగలేవు

వొక గాయం రెండు తలుపులూ  బార్లా తెరిచి

నీ కోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు

నిన్ను

నువ్వు కూడా ఏమీ అడగలేవు.

2

పో

వెళ్లిపో గాయంలోకే

చిన్ని అడుగుల ముద్దు  పాదాల ముద్రలు కొలుచుకుంటూ

3

అటు తిరిగి  ఇటు మెసలి

అటుఇటు ఎటూ తిరగలేని

నోరు మెదపలేని నిద్ర లేని రాత్రి

4

కనురెప్పకి నిప్పుల కాపలా

తెల్లారే దాకా.

5

ఎవరు దుఃఖిస్తున్నారో

ఎవరు ఎవరు దుఃఖాన్ని వూహిస్తున్నారో

పరకాయ ప్రవేశమే తేలిక

పర గాయ ప్రవేశం కన్నా!

6

నదిలోకి పడవ వదిలినట్టుగా

నా శరీరంలోకి కాస్త నిద్ర నొదిలి రాగలవా?

బతిమాలుకుంటున్నా

రాత్రి గడ్డం పట్టుకొని.

7

అందరూ నిద్రపోతున్నారు

నీ కంటి కింద దీపం  పెట్టి,

ఈ రాత్రిని

ఇలా వెలిగించుకో అని శాపం పెట్టి.

 

(ఏప్రిల్ 20... తెల్లారబోతూ....చాలా రోజుల తరవాత ‘నిద్రకి వెలినై...నేనొంటరినై..’ పల్లవినై...)

 

 

 

వొక నిండైన వాక్యం కోసం…

కవిత్వంలో అయినా, వచనంలో అయినా వొక వాక్యం ఎలా తయారవుతుందన్నది నాకెప్పుడూ ఆశ్చర్యం! వాక్యం తయారవడం అంటే ఆలోచనలు వొద్దికగా కుదురుకోవడం! లోపలి సంవేదనలన్నీ వొక లిపి కోసం జతకూడడం! అన్నిటికీ మించి – నేను ఇతరులతో , ఇతరులు నాతో మాట్లాడుకోవడం! వాక్యంలోని నామవాచకాలూ, విశేషణాలూ, క్రియల మధ్య ఎలాంటి స్నేహం కుదరాలో నాకూ నా లోపలి నాకూ, నా బయటి లోకానికీ అలాంటి స్నేహమే కుదరాలి. అది కుదరనప్పుడు నేను వాక్యవిహీనమవుతాను. నా బయటి లోకం అర్థవిహీనమవుతుంది. నాకొక వ్యాకరణం లేకుండా పోతుంది. ఇప్పటిదాకా అర్థమయిన జీవన పాఠం ఏమిటంటే: అసలు వెతుకులాట అంతా ఆ వ్యాకరణం కోసమే! సమాజాలకూ, సమూహాలకు కూడా అలాంటి వ్యాకరణమే  కావాలనుకుంటా.

మిగతా ఇక్కడhttp://www.saarangabooks.com/magazine/?p=1643 చదవండి

కథ ఆయన గుండె గూటిలో దీపం!

వొక్క పుస్తకం కూడా కనిపించని చిన్న వూళ్ళో రాజారాం గారు పుట్టారు. పుస్తకాలు దొరికే ఇంకో వూరిని వెతుక్కుంటూ ఆయన రోజూ మైళ్ళ తరబడి నడుచుకుంటూ వెళ్ళే వారు. పుస్తకాల్ని వెతుక్కుంటూ వెళ్ళినట్టే ఆయన మనుషుల్నీ వెతుక్కుంటూ వెళ్ళడం నేర్చుకున్నారు. దూరాల్ని దాటి మనుషుల్ని ప్రేమించడం నేర్చుకున్నారు.
వొక్క రచయిత కూడా కనిపించని పరిసరాల్లో రాజారాం గారు పెరిగారు. కానీ, తానే రచయితలని వెతుక్కుంటూ వూళ్ళు దాటారు, సీమ దాటారు. ఆ క్రమంలో ఆయన సీమకథని కూడా సీమ దాటించారు. సీమ రచయితలని బెజవాడ పత్రికా ప్రపంచ పటంలో నిలబెట్టారు. కథని తన గుండె గూటిలో దీపంగా వెలిగించుకుని ఆరాధించారు.

ఇక్కడ ఈ ఆల్బమ్ లో వొక్కో ఫోటోనీ చూస్తూ వుంటే నలుపు-తెలుపు నించి రంగుల్లోంచి మారిన చరిత్రే కాదు. వొక చిన్న పల్లెటూరి వ్యక్తి తన చుట్టూ ఎంత పెద్ద ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకున్నాడో తెలుస్తోంది. కేవలం తపన…కేవలం ప్రేమ…కేవలం వొక అంకిత భావం…ఇదీ ఈ వ్యక్తి చరిత్రని, చరితని నిర్మించిన భావనలు.
రాజారాం గారి జీవితం వడ్డించిన విస్తరి కాదు. తన విస్తరి తానే కుట్టుకుంటూ కష్టపడి సంపాదించిన నాలుగు మెతుకులతో నాలుగు దిక్కుల నిండా ప్రేమని పంచిన రాజారాం గారి వ్యక్తిత్వాన్ని కళ్ళకి కట్టే చిత్రాలివి.

 

భారతీయ కథలో వేంపల్లె జెండా!

తెలుగు సాహిత్యంలో ముస్లిం కథకుల పేర్లు వినిపించడం విశేషమేమీ కాదు. కానీ, వేంపల్లె షరీఫ్ కథలు చదవగానే అవి సాధారణ ముస్లిం కథలకు భిన్నంగా అనిపించడానికి కారణం షరీఫ్ సీమ నేపధ్యమే! అందుకే, షరీఫ్ కథల్లో కనిపించే మెజారిటీ-మైనారిటీ బంధం కూడా భిన్నంగా వుంటుంది. ఇందులో సంఘర్షణ తక్కువగా వుంటుంది, సామరస్యం ఎక్కువగా వుంటుంది. ఇంకా కొన్ని సందర్భాల్లో అసలు ఆ తేడాని గమనించలేనంతగా ఆ రెండు సమూహాల సంబంధాలూ కలగలిసిపోయి వుంటాయి. ఆ కారణంగా షరీఫ్ తన కథల్లో వర్ణించే ముస్లిం జీవన దృశ్యం కేవలం వొక మైనారిటీ కోణంగా కనిపించదు. స్థానికత అనేది సమకాలీన తెలుగు కథ ప్రధాన లక్షణం అనుకుంటున్న ఈ దశలో షరీఫ్ కథలు ఆ లక్షణానికి పక్కా ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి.

మిగతా ఇక్కడ చదవండి

ఎలా వుంటుంది అమ్మ?...శ్రీ కాంత్ కవిత

గుర్తుకువచ్చాయి ఎందుకో, ఇప్పటికీ చీకట్లో
అమ్మా అంటూ తడుముకునే, ఎప్పటికీ
ఎదగలేని ఈ నా నలబై ఏళ్ల గరకు చేతులకు-
ఉండే ఉంటుంది తను ఇప్పటికీ – ఎక్కడో -
నన్ను తలుచుకుంటో ఏ
చింతచెట్ల నీడల కిందో
ఓ ఒంటరి గుమ్మం ముందో
కాన్సరొచ్చి కోసేసిన వక్షోజపు గాటుపై
ఓ చేయుంచుకుని నిమురుకుంటూ
తనలోనే తాను ఏదో గొణుక్కుంటూ
ఇన్ని మెతుకులు కాలేని ఆకాశాన్నీ
కాస్త దగ్గరగా రాలేని దూరాన్నీ ఎలా
అ/గర్భంలోకి అదిమి పట్టుకోవాలని
ఒక్కతే కన్నీళ్ళతో అనేకమై యోచిస్తో

మిగతా కవిత ...http://www.saarangabooks.com/magazine/?p=478

ప్రతి గురువారం ఇక ‘సారంగ’ వారమే!

చాలా మంది స్నేహితులు ఇప్పటికీ వొక వారపత్రిక వుంటే భలే బాగుంటుంది అని ప్రకాశంగా అనడమూ, ‘ఆ రోజుల్ని తలచుకున్నప్పుడల్లా ఆనందంలాంటి విషాదమో/ విషాదం లాంటి ఆనందమో!” అంటూ కవి తిలక్ లాగా బాధపడిపోవడమూ తెలుసు. అంటే, వెబ్ లోకంలో ఇన్ని ద్వైమాసిక. మాస పత్రికలు వున్నా అలాంటి వార పత్రిక లేదే అన్న వెలితి మనలో వుండిపోయింది. ఆ వెలితిని తలచుకుంటూ ఇదిగిదిగో సారంగ సాహిత్య వారపత్రిక! నిస్సందేహంగా ఇది సారంగ బుక్స్ మరో ముందడుగు, మిమ్మల్ని చేరుకోడానికి! మీ పుస్తక ప్రపంచంలో మీ ఆలోచనల్లో మీ ఉద్వేగాల్లో మీతో వో కరచాలనానికి!

వొక శుభవార్త ఏమిటంటే ఈ వెబ్ వార పత్రికలో అచ్చయిన కొన్ని రచనలు ఏడాది చివర సారంగ బుక్స్ సిరీస్ లో అచ్చు రూపం కూడా తీసుకుంటాయి.

 

సారంగ బుక్స్ నించి వొక సాహిత్య వారపత్రిక రాబోతున్నదంటే అది అచ్చు పత్రిక అయి వుంటే బాగుణ్ణు అని ఆశపడ్డారు చాలా మంది సాహిత్య మిత్రులు. ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. అక్షర ప్రయాణం మొదలయిన ఈ రెండేళ్లలోనే సారంగ బుక్స్ అంటే వొక మంచి ప్రచురణ సంస్థ అన్న గౌరవం ఏర్పడింది. ‘సారంగ’ నించి ముందు ముందు ఏ పుస్తకాలు వస్తాయన్న ఆసక్తి కూడా పెరుగుతూ వచ్చింది. అయితే, సారంగకి మొదటి నించీ సాంకేతిక వెలుగుల మీద గొప్ప ఆసక్తి. సాంకేతిక రంగంలో వస్తున్న కొత్త వెలుగుల్నీ, మెరుపుల్నీ సాహిత్యానికి ఎలా అద్దగలమన్నదే ‘సారంగ’ అన్వేషణ. ఇవాళ ఈ గురువారంతో ‘సారంగ’ అన్వేషణ వొక కొలిక్కి వచ్చింది. వొక శుభవార్త ఏమిటంటే ఈ వెబ్ వార పత్రికలో అచ్చయిన కొన్ని రచనలు ఏడాది చివర సారంగ బుక్స్ సిరీస్ లో అచ్చు రూపం కూడా తీసుకుంటాయి.

మరో అంతర్జాల పత్రిక అవసరమా అన్న ప్రశ్నకి సారంగ దగ్గిర సమాధానం వుంది. మన రోజు వారీ జీవితంలో కనీసం కొంత భాగం కాగల సాహిత్య వారపత్రిక వుండాలన్నది మొదటి సమాధానం. అయితే, తెలుగు సాహిత్య ప్రచురణ రంగంలో సారంగ బుక్స్ మొదటి నించీ చేయాలనుకుంటున్నది రచయితలకు అనువయిన ప్రచురణ వాతావరణాన్నీ, సంస్కృతినీ ఏర్పరచాలన్నది. లాభాలు ఆశించని, రచయిత ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయని, పఠిత ఆకాంక్షలకు అనువైన ప్రచురణ రంగం ‘సారంగ’ కల. అందులో భాగంగానే ఈ ఏడాది సారంగ బుక్స్ వొక పూర్తిస్థాయి ప్రచురణ సంస్థగా మీ ముందుకు రాబోతోంది. కేవలం ఫిక్షన్ మాత్రమే కాకుండా నాన్- ఫిక్షన్ రచనలు కూడా మరిన్ని తీసుకురావాలనే సత్సంకల్పం వొక ఎత్తు అయితే, ఆ రచనలు అత్యాధునిక సాంకేతిక పరికరాల ద్వారా మీ చేతుల్లోకి పదిలంగా చేరాలన్నది సారంగ కల. అలాగే, కొత్తగా ఏర్పడుతున్న పాఠక ప్రపంచానికీ సాహిత్యంలో వున్న రెండు భిన్న ప్రపంచాలకూ- వొకటి నిన్నటిదీ, రెండోది ఇవాల్టిదీ- మధ్య వంతెనగా వుండాలన్నది సారంగ ఉద్దేశం. అందుకే, ఈ సంచికలో ఆ రెండు ప్రపంచాల మేలుకలయికని మీరు చూస్తారు. సాహిత్యం పట్ల మీ అభిరుచిని పెంచే భిన్న శీర్షికల్ని మీ ముందుకు తెస్తోంది సారంగ.http://www.saarangabooks.com/magazine/

శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో వో అర్ధ రాత్రి

 1

“I left my heart in San Francisco…”
...
టోనీ బెన్నేట్ అలా పిచ్చిగా పాడుకుంటూ వెళ్లిపోతున్నాడు

ఇప్పటికీ ఈ రాత్రి కూడా
ఈ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నీలి ఆకాశంలోంచి,
ఈ చలిగాలుల లేత చీకటి పొగమంచు మీదుగా.

2

క్షమించెయ్ నన్ను, టోనీ!

నీ పాటని పిచ్చిగా నమ్మి ఈ ఆఖాతానికి కొట్టుకొచ్చా,
నువ్వు నక్షత్రాలకి కట్టిన కేబుల్ కార్లూ,
నీ నీలి సముద్రమూ
నా రెప్పల కింద దాచుకోలేకపోతున్నా.
నీ ఇల్లు నాకు దీపాల్ని తోడుక్కొని
తిరుగుతున్న అస్థిపంజరంలా అనిపిస్తోందని నేనంటే
నా కన్నునే నువ్వు శంకిస్తావనీ తెలుసులే!

3

అసలే నగరమయినా ఎవరికయినా ఇల్లవుతుందా?

ఏమో, ఈ డౌన్ టౌన్ గుండెల్లోంచి నడుస్తున్నప్పుడు
శరీరాన్నీ, గుండెని కూడా
పొగ మంచు, చలి చినుకులు ముసురుకున్నట్టే వుంది.

గరీబీకి ఏ రంగూ ఏ వాసనా వుంటాయో చూసిపోదువు కానీ,
వొక సారి ఇటు వచ్చి నీ పాటని
ఆ రంగులోంచి ఆ వాసనలోంచి వినిపించు టోనీ!
ఎక్కడో అతి ఏకాకినై ఇక్కడ తేలానని నువ్వు అన్నావే కానీ,

4

ఈ ఆకలి తగలబెడ్తున్న శరీరారణ్యంలో
నీ పాట చమ్కీ దండలా మిలమిలా మెరుస్తోంది,
నీడలేని తనపు చీకటి నిజాన్ని దాచేసి!

నీ / నా బంగారు వన్నె సూరీడు
ఇక్కడా అంటరాని వాడే,

ఎప్పటికీ. *

An Empty Episode- 6/ వొకే వొక్క దీర్ఘ కవితలా నువ్వు పుట్టినప్పుడు

 

ఆరో సన్నివేశం :

ఇంత కవిత్వం ఎలా పుట్టుకొస్తుందన్న ప్రశ్న ఇప్పుడేమీ కొత్త కాదు నాకు. కానీ, నా సమాధానాలే నన్నెప్పుడూ చిత్రహింస పెడ్తాయి. నేనొక గాయపడిన పక్షిలాంటి పదచిత్రమై, ఎక్కడో రాలిపడ్తాను. చాలాసార్లు నీ ముందే రాలిపడాలని అనుకుంటా. కాని, ఆఖరాఖరికి నా కాళ్ళ ముందే పడి వుంటా, సమాధానం దొరికిందా ఇప్పుడయినా అని ప్రశ్నించుకుంటూ!

 

1

 

నన్ను రాసే ప్రతి వాక్యమూ నేనే  అని అనలేను. కొన్ని వాక్యాలు నీ మాటల, నిశ్శబ్దాల కూడికలు. వాటి కింద నా సంతకమే వున్నా నేనూ వెళ్ళాల్సిందే నీ జాడలు వెతుక్కుంటూ.  

 

2

 

నా లోపల్నించి నిష్క్రమించిన నీ ప్రతి కవిత్వ వాక్యం నన్ను గుచ్చి గుచ్చి చూస్తుంది. ఎప్పటికప్పుడు నేనే చివరి వాక్యాన్ని అంటూ-ఇక రానుపొమ్మంటూ-

 

నన్ను తాకి వచ్చే నీ ప్రతి పదం నా స్పృహని గిచ్చి గిచ్చి చూస్తుంది ఎప్పటికప్పుడు నువ్వున్నావా అని- నేను లేనే లేనని కదా నీ గట్టి నమ్మకం.

 

నాలోని ఉన్మాదమో ఆనందమో ఇంకేదో కాసేపు నన్ను పరాయీని  చేస్తుంది.  నీ వాక్యం ముందు నేను ప్రేక్షకుణ్ణి, నిస్సహాయుణ్ని.  నన్నేమీ అడక్కు. అడక్కు.

 

3

 

నిజంగా కవిత్వ వాక్య ప్రసవ వేళ నేనెవరినో నీకు, నువ్వెవరివో నాకు తెలియనే తెలియదు. చెరో వైపు వొక అపరిచిత గోళం నిర్మానుష్య భూమిలా, లేదంటే- నిర్జల సముద్రంలా  గిరగిరా తిరుగుతూ వుంటుంది. అంతా తెలిసినట్టూ వుంటుంది. ఏమీ తెలియనట్టూ వుంటుంది. ఇలాంటి ఇంకా కొన్ని అపరిచితత్వాలు కలిస్తేనేగా, కవిత్వమవుతుంది,

ఎవరి చిర్నామాల్లో ఎవరుంటారో తెలీక-  

 

అందుకే, ఈ వాక్యాలు వొక్కో సారి అప్పుడే గాలికి పుట్టిన పసి ఏడుపు కేకలు.

కాసింత హత్తుకునే వెచ్చని కన్రెప్పల్లో   తలవాల్చేస్తాయ్ చివరికి.

4

 

బాలింత వెన్నెల మెరుపు కళ్ళతో

ప్రియురాలి పండు గోరింట చేతుల్తో

తడుముకుంటూనే  వుంటాను, నేనీ లోకాన్ని,

నీ లోకాన్ని.

కన్రెప్పల పొత్తిళ్ళలో వొదగని శోకాన్ని.

(డిసెంబర్ 11)

 

చేరన్ రుద్రమూర్తి/ వొక తీరం:మూడు మాటలు

1

కెరటమై పైకి ఎగసీ ఎగసీ

నురుగులా చనిపోయింది

నీరు.

2

ఆమె తీరం వైపు దూసుకుపోతోంది;

నేనింకా

కెరటాల్లోనే సతమతమైపోతున్నా.

3

సూర్యుణ్ణి మింగేసింది సముద్రం

చీల్చి, సూర్య రక్తాన్ని

మబ్బులమీదికి రువ్వి.

 

వొడ్డు మీద

ఆరిపోతుంది  పగలు,

నెమ్మదిగా

రాలిపడుతుంది రాత్రి.

 

ఇక కెరటాల మాట అంటావా,

అవి ఇంకా జీరాడుతూనే వున్నాయి

దిగులుగా.

(అనువాదం: అఫ్సర్)

 

చేరన్ రుద్రమూర్తి/ సంచారం

 ఎదురెదురుగా కూర్చుంటాం
నువ్వూ నేనూ.

...

వాన రివ్వు రివ్వున దూసుకుపోతున్నప్పుడు
ఈ కిటికీలు రెక్కలవుతాయ్.

సీతాకోక చిలకలు చెదిరిపోతాయ్
ఎగిరిపోతాయ్.

పొలాలు వస్తాయి, పోతాయి.

ఇక
సముద్రం అందంగా వుంది
కొండలూ అందంగా వున్నాయి

నది కూడా భలే అందంగా వుంది.

అన్నీ
అర్థాలు వెతుక్కుంటాయ్

నీ, నా ఉనికిలోంచే!

(అనువాదం: అఫ్సర్ )

ఎక్కడికీ వెళ్లలేని రాత్రుల ఏకాంతంలో...

(ఆవకాయ నుంచి...మిగిలే క్షణాలు-2 )

 

1

          పుస్తకాలుంటాయి. అందులో అక్షరాలూ వుంటాయి. ఉత్తరాలుంటాయి, అందులో పలకరింతలూ వుంటాయి. కానీ, వొక వ్యక్తి పరిచయం అంతటితోనే ఆగిపోదు. అప్పటి దాకా ఆ అక్షరాల్లోంచీ, ఆ పలకరింతల్లోంచీ చూసిన వ్యక్తిని కలవాలని కూడా అనిపిస్తుంది. అప్పటిదాకా కలిసి పంచుకున్న పరోక్ష అనుభవాల సందోహంలోంచి వొక ప్రత్యక్ష బంధం భిన్నమయిన అనుభవంగా మారుతుంది. దాన్ని స్నేహమో, ఆత్మీయతో, ఆత్మ బంధుత్వమో అనుకోవచ్చు. కానీ, అంతగా కలవాలని కోరుకున్న ఆ వ్యక్తిని మనం ఎప్పుడూ చూడనే లేదనుకోండి, అప్పుడెలా వుంటుంది?

          వజీర్ రహమాన్ గారిని తలచుకున్నప్పుడల్లా నన్ను ఈ దిగులు ఆవరిస్తుంది. ఆయన కన్ను మూసే సమయానికి (1983) నేనింకా కవిగా సరిగా కన్ను తెరవలేదు. కానీ, కవిత్వం చదవడం, దాన్నే మననం చేసుకుంటూ గడపడం అప్పటికే చాలా ఇష్టమయిన వ్యాపకంగా మారింది.

          ఇస్మాయిల్ గారు ఎప్పుడూ అనే వారు- “మన మధ్య బంధుత్వమూ వుంది, స్నేహమూ వుంది కానీ, అంత కంటే ఎక్కువ ఆత్మబంధుత్వం వుందని నేననుకుంటాను,” అని! వజీర్ రహమాన్ గారితో నా అనుబంధం అలాంటి ఆత్మబంధుత్వంగానే మిగిలిపోయింది చివరికి. ఇస్మాయిల్ గారితో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు, ఆయన బెజవాడ వచ్చినప్పుడు ఖమ్మం నుంచి పనిమాలా వెళ్ళి కలవడాలూ, ఆయనతో బీసెంట్ రోడ్డులోని మోడరన్ కేఫ్ లో ఆయన హోటల్ గదిలో గంటల తరబడి కబుర్లూ, సాయంత్రాలు ఆయనకిష్టమయిన గాంధీనగర్ లోని ప్రబోధ బుక్ సెంటర్ దాకా నడకలూ..ఈ అన్ని సందర్భాల్లో ఎందుకో నాకు ఇంకో మూడో మనిషి కూడా మా పక్కన వుండే వారని నాకు అనిపించేది. ఆ మూడో మనిషి వజీర్ రహమాన్. ఇస్మాయిల్ గారి తమ్ముడు. ఇస్మాయిల్ గారి కవిత్వం పుస్తక రూపంలోకి రాక ముందే కవిగా తనదయిన దారి వెతుక్కుంటూ వెళ్లారు వజీర్.

          ఇప్పుడు వజీర్ రహమాన్ గారి గురించి తలపోసుకుంటూ వుంటే – అసలు వజీర్ ప్రస్తావన రాకుండా ఇస్మాయిల్ గారితో సంభాషణ ఎప్పుడన్నా ముగిసిందా అనుకుంటే, అలాంటి వజీర్-రహిత సంభాషణ వొక్కటి కూడా లేదని అనిపిస్తుంది. పైగా, నాకు వజీర్ మీదున్న ప్రత్యేకమయిన ఆసక్తి వల్ల ఇస్మాయిల్ గారిని కలిసిన ప్రతి సారీ వజీర్ సంగతులు మా మాటల్లో యేదో వొక విధంగా దొర్లేటట్టు నేను సంభాషణని కొంచెం దారిమళ్లిస్తూ వుండే వాణ్ని.

2

ఎక్కడి నించి మొదలెట్టాలి వజీర్ తో నా ప్రయాణం గురించి?

నిజానికి శ్రీశ్రీ మీది కోపంతో మొదలెట్టాలి. కవిత్వ అభిరుచికి సంబంధించినంత వరకూ “ఊరంతా వొక దారి అయితే, ఉలిపికట్టెది ఇంకో దారి” అన్నట్టుగా వుండేవాణ్ణి నేను మొదట్లో! (ఇప్పుడూ అంతేనేమో?) కాలేజీ రోజుల్లో విద్యార్థి రాజకీయాలతో తలమునకలుగా వుండేటప్పుడు, ప్రతి కాలేజీకి వెళ్ళి ఎప్పటికీ రాని విప్లవాల మీద ఉపన్యాసాలు దంచుకుంటూ తిరిగే కాలంలోనే మొదలయింది శ్రీశ్రీ అంటే ఈ కోపం! రాజకీయాలు ఎలా వున్నా, కవిత్వం విషయానికి వచ్చేసరికి నేను మొదటినించీ అనుభూతి పక్షపాతిని. ఏ అనుభూతీ కలిగించలేని, మిగల్చలేని కవిత్వం అనవసరం. కేవలం నినాదాలు కవిత్వం కాదు- అని అప్పటికీ, ఇప్పటికీ అనుకుంటా. ఈ కోణం నించి చూస్తే, శ్రీశ్రీ కవిత్వం – మహాప్రస్థానం, మరో ప్రస్థానం- వరకూ నాకెప్పుడూ అసంతృప్తిని మిగిల్చేవి. అప్పుడు నేను వెతుక్కున్న ప్రత్యామ్నాయాలు అజంతా, బైరాగి,  ఇస్మాయిల్, వజీర్ రహమాన్! అలా, 1963లో అచ్చయిన “ఎచటికి పోతావీ రాత్రి?” కవిత్వ పుస్తకం నాకు ఎలాగో మా జిల్లా గ్రంధాలయంలో దొరికింది.

అది చదువుతున్న సమయంలోనే ఇస్మాయిల్ గారి తమ్ముడు డాక్టర్  ఖలీల్ రహమాన్ గారు బదిలీ మీద ఖమ్మం వచ్చారు. ఆయన మా ఇంటికి దగ్గిరలోనే వుండే వారు. ప్రతి ఆదివారం డాక్టర్ గారింటికి వెళ్ళి, వాళ్ళ పిల్లలతో (నా ఈడు వాళ్ళే!) కాలక్షేపం చేయడం నాకు అలవాటు అయింది. ముఖ్యంగా, మంజూర్ రహమాన్ తో నాకు బాగా దోస్తీ కుదిరింది. అతని చెల్లి నా తమ్ముడు, ప్రముఖ కవి  ఇక్బాల్ చంద్ కి క్లాస్ మేట్. మంజూర్ కి కాస్త కవిత్వ ఆసక్తి వుండేది. అప్పుడు నేను అతన్ని కూర్చొబెట్టుకుని, వజీర్ కవిత్వం చదివేవాణ్ని. ‘ఎచ్చటికి పోతావీ రాత్రి?” ఎక్కువగా ప్రేమ కవిత్వమే.

దేనికివన్నీ ఉత్త మాటలు

శుష్క ప్రేలాపనలు,

కోరికలేన్నయినా కానీ

దుక్ఖమయినా చెప్పలేని పిరికిని!

వాక్యాలు చదువుతున్నప్పుడు, డాక్టర్ గారు విని, నవ్వుతూ, “అవి వాడి ముందు చదివి ఏం లాభం? ఏ అమ్మాయి ముందో చదివితే కనీసం ప్రేమలో పడచ్చు గానీ!” అనే వారాయన! అలా కొన్ని సార్లు మా నెత్తి మీద వొకటిచ్చుకొని, నవ్వుకుంటూ తన గదిలోకి వెళ్లిపోయే వారు. ఇస్మాయిల్ గారిలాగానే, డాక్టర్ గారికీ ఆ వొక్క  వాక్యం సైజు జోకులు కట్ చేసే అలవాటు బాగుండేది. అలాంటి సరదా చలోక్తులు విన్నప్పుడల్లా నాకు వెంటనే అనిపించేది – వజీర్ రహమాన్ గారిని కూడా చూసి వుంటే ఎంత బాగుండేది! నిజానికి దుఃఖ సన్నివేశాల కంటే ఎక్కువగా- అలాంటి చిరు జోకులు మిస్ అవుతున్నప్పుడు మనం ఆ మనుషుల్ని నిజంగా మిస్ అవుతున్నామన్న దిగులు పుడుతుంది. ఆ తరవాత కొన్ని  దుఃఖ సన్నివేశాలు కూడా తోడయి, ఆ దిగులు బెంగగా మారుతుంది.

1984 తరవాత నేను విజయవాడ ‘ఆంధ్రజ్యోతి’లో లో పని చేసే కాలంలో ప్రసిద్ధ కథకులు   కేతు విశ్వనాథ రెడ్డి గారు పరిచయ మయ్యారు. వజీర్ , కేతు వాళ్ళిద్దరూ కొంత కాలం తిరుపతిలో చదువుకునే రోజుల్లో రూమ్ మేట్లు. వాజీ గురించి ఆయన చాలా కబుర్లూ, జోకులూ చెప్పేవారు.  వాళ్ళిద్దరూ వున్న ఇరుకు గదికి వజీర్ ‘యమ ద పిట్” అని పేరు పెట్టారట.

వజీర్ కి కవిత్వం అంటే ప్రాణమే కానీ, అంత కంటే ఎక్కువగా స్నేహితులంటే ప్రాణం. వాళ్ళతో గడపడం, వాళ్ళకి ఉత్తరాలు రాయడం ఆయనకి ఇష్టమయిన వ్యాపకంగా వుండేదట. ఫోటోగ్రఫీ ఇష్టం. అన్నిటికంటే ఎక్కువగా ఆయనకి కాలేజీలో లెక్చరర్ గా పని చేయాలన్న కోరిక వుండేదట. కానీ, జీవితం వొక్కో సారి ఎంత అన్యాయంగా వుంటుందంటే, ఆ వొక్క పని తప్పా, ఉపాధి కోసం ఆయన ఇతర అన్ని టెక్నికల్ పనులూ చేయాల్సి వచ్చింది. “ఎచటికి పోతావీ రాత్రి?” 1963లో అచ్చయ్యే నాటికి ఆయనకి 29 యేళ్ళు. అప్పటికింకా ఆయన ఉద్యోగన్వేషణ కూడా పూర్తి కాలేదు.

 

జీవితాన్ని వొక అందమయిన కళగా పూజించాలనుకున్న ఈ స్వాప్నికుడు వొక స్థిరత్వం లేక, వొక కుదురు చిక్కక సతమతమయిపోతూనే బతికాడు. ఆయనకి దక్కిన వొకే వొక్క అపురూపమయిన స్వప్నసంపద చంపక- చలం గారి కూతురు. ఆవిడని నేనెప్పుడూ చూడలేదు. కానీ, ఇస్మాయిల్ గారికీ, మాకూ బంధువయిన హబీబ్ రహమాన్ (ఇతనిదీ నా వయసే! సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజనీరు.) ఆమెని వొక సారి చూశాడట. కాకినాడలో వాళ్ళ ఇల్లు ఇస్మాయిల్ గారి ఇంటికి తరవాతి సందులో వుండేది. నేను ఇస్మాయిల్ గారి కోసం కాకినాడ వెళ్లినప్పుడు హబీబ్ ఇంట్లోనే ఎక్కువ వుండే వాణ్ని.  హబీబ్ చంపక గారితో మాట్లాడడానికి వెళ్ళిన రోజు గురించి చాలా సార్లు చెప్పేవాడు. “వొక రోజు నేను వెళ్ళేసరికి బాబాయ్ గారి ఇల్లు చాలా సందడిగా వుంది. నేను బయట రియాజ్ (ఇస్మాయిల్ గారి అబ్బాయి, ఇతను మాట్లాడ్డమే చాలా పోయేటిక్ గా మాట్లాడే వాడు)తో మాట్లాడుతూ కూర్చొని వున్నా. ఇంతలో ఇంట్లో నించి వొక నవ్వుల జలపాతం వురుక్కుంటూ మా ముందు దూకి వెళ్ళిపోయినట్టనిపించింది. రియాజ్ అన్నాడట- “నయాగరా నిన్ను తడిపివెళ్ళినట్టుందా?  ఆ నవ్వు చంపక గారిది. వజీర్ బాబాయ్ భార్య.”

నాకు చాలా ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది. వజీర్ గానీ, చంపక గారు గానీ, చాలా అరుదుగా ఇల్లు వదిలి ఇంకో చోటికి వెళ్ళే వారు. ఇస్మాయిల్ గారింటికి కూడా పెద్దగా రాకపోకలు వుండేవి కావు. చలం అనే మహాచెట్టు కింద వొదిగిపోయిన తరవాత వజీర్ కి ఇంకే లోకమూ అక్కరలేకపోయింది. వజీర్ ఇలా చెప్పుకున్నాడు 1963లోనే:

అవును,

నా కవిత్వ సాధనలో చరణ చరణమూ

అతని ప్రభావం, పర్యవేక్షణా.

నా జీవితంలో నిమిష నిమిషమూ

అతని రక్షణ హస్తం, ప్రోత్సాహం నాకు.

అతనిచ్చిన బలంతోనే

చూపిన అతని తోవ వెంటనే

ఈ నడక నాకీ నాడు –

మధురానంద కవితాకాశంలోనూ

దుర్గమ జీవన కీకారణ్యంలోనూ.

చలం చాలా మందిని ప్రభావితం చేసిన గొప్ప శక్తి. అనుమానమే లేదు. కానీ, వజీర్ దగ్గిరకి వచ్చేసరికి చలమే ఈశ్వరుడు. ఇలా ఆలోచించడం సరికాదని నాకూ తెలుసు కానీ, వొక దశలో చలం నీడ వదులుకొని వుంటే, వజీర్ ఇంకో దారి పక్కన ఇంకో పూల చెట్టుగా అందంగా నిలబడి వుండే వాడేమో! చలం వొడిలో అతనొక మొక్కగా మాత్రమే మిగిలిపోయాడేమో! కానీ, ఇది జీవితం కదా! అలా అనుకోనిస్తుందా జీవితం?! ఎవరి దిగుళ్లు, ఎవరి సంతోషాలు ఎలా వుండాలో వాళ్ళకే తెలిసినంతగా మనకి తెలియదుగా!

అంత మహావృక్షం నీడలో కూడా వజీర్ 1963 కవిత్వం నించి 1983 నాటి “సాహసి”దాకా వొక అందమయిన continuity ని సాధించాడు. వజీర్ కవిత్వం మీద పరిశోధన చేసిన నా తమ్ముడు ఇక్బాల్ చంద్ మొన్న అంటున్నాడు: “నా దృష్టిలో జీవితాన్ని కవిత్వంలోకి కుదించడం కంటే కవిత్వంగా జీవించడం బాగుంటుంది. వజీర్ అలా కవిత్వంగా జీవించారు. అలా జీవించడం ద్వారా కవులు షరా మామూలుగా బతికే మోసపూరిత జీవనాన్ని ఆయన తిరస్కరించాడు. అందుకే, చివరి వాక్యం దాకా వజీర్ లో ఆ తీవ్రత, ఆ జీవన లాలస!”

3

కవిత్వం విలువ ఎప్పుడు అర్థమవుతుందంటే, ఆ కవిత్వ పంక్తులు కొన్ని సీదా మన జీవితాల్లోకి దారి వెతుక్కున్నప్పుడు – అంటే – ఆ వాక్యాలు మననం చేసుకునే సందర్భాలు మన జీవితాల్లో దొరికి, వాటిని మనం తిరిగి చదువుకున్నప్పుడు! అంటే, అనుభవమే కవిత్వానికి ‘కోటబిలిటీ’ ఇచ్చినప్పుడు! వొక గాఢమయిన అనుభవం తట్టి పలకరించినప్పుడల్లా ఆ వాక్యాలు మనల్ని ముసురుకుంటాయి.

వజీర్  కవిత్వంలో అలాంటి కోటబిలిటీకి కరువు లేదు.

వజీర్ కవిత్వం అప్పుడే కాదు, ఇప్పుడు చదివినా కొన్ని పంక్తులు మన కోసమే రాసిపెట్టినట్టు అనిపిస్తుంది. వొక స్నేహితుడు వెళ్తూ వెళ్తూ మన కోసం కొన్ని వుత్తరాలూ, వాటిల్లో కొన్ని మాటలూ మిగిల్చి వెళ్ళిపోయినట్టు అనిపిస్తుంది. వ్యక్తిగతంగా నాకు వజీర్ రాసిన కొన్ని కవితలతో ఆత్మీయ బంధం వుంది.  నాలోపలి  జీవితాన్ని వెలిగించిన కల్పనతో కలిసి చదువుతున్నప్పుడు వాటి లోతయిన అర్థాలు బాగా తెలిసి వచ్చాయి.  మా దగ్గిర వున్న వజీర్ పుస్తకం చిరిగి శిధిలావస్థలో వున్న స్థితిలో , అందులో  కొన్ని కవితల్ని కల్పన తన చేరాతతో రాసి దాచిపెట్టుకుంది కూడా!

వజీర్ ని తలచుకున్నప్పుడల్లా అతనే రాసుకున్న వొక పంక్తి నాకు భలే గుర్తొస్తుంది:

ఇదేం లేదనుకో

మర్చిపో

నేనేం కాదనుకో

రాలేదనుకో –

అని వారిస్తావు కాని,

నువ్వు లేని నన్ను

వూహించడమే

భరింపరాని బాధయి

నేనెట్లా మరవగలను?

 

నీ ఆలోచనే చాలు,

నా నరాలు తిరగబడి

బాధతో పదునెక్కి

ప్రేమతో, మోహంతో

మధుర జ్నాపకాలతో

రౌద్ర సముద్రుడి వలె

విలవిలలాడిపోతాను.

వొక్కో సారి మనకి బాగా ఇష్టమయిన కవి హటాత్ నిష్క్రమణ అనిపించేది అదే కదా! వొక్కటే వూరడింపు ఏమిటంటే ఆ అక్షరాలు మిగిలి వుంటాయి వెచ్చగా!

*