వొక్క వూహ చాలు...


Image may contain: one or more people, sunglasses, eyeglasses and closeupImage may contain: textImage may contain: 1 person, outdoor


ఇప్పటికిప్పుడు- 2
~

కవిత్వాన్ని గురించి చాలా మందితో చాలా సార్లు ముచ్చటించి వుంటాను. విద్యార్థుల నించి మహోపాధ్యాయుల దాకా, అసలేమీ అక్షర జ్ఞానంలేని వాళ్ళ నించి మహా పండితుల దాకా- ఎందరితోనో యెన్నో సంభాషణలు జరిగివుంటాయి.

కాని, కొందరితో కబుర్లు మాత్రం యెప్పటికీ మనసులో నిలిచి వుంటాయి. యిప్పటికీ యెప్పటికీ యీ వరసలో అజంతా గారు తప్పక వుంటారు.

ముఖ్యంగా కవిత్వం చదవడాన్ని గురించి ఆయన అన్న మాటలు నాకెప్పుడూ గుర్తుంటాయి. “కవిత చదవడానికి ముందు శుభ్రంగా స్నానం చేయాలి” అన్నారాయన వొక సారి. కవిత్వం చదవడాన్ని పూజ కన్నా పవిత్రంగా భావించాలని యింకో సందర్భంలోనూ అన్నారు. "వెతకాలి శమంతక మణి కోసం!" అని మరోసారి! ఆశ్చర్యంగా అజంతా గారితో నా సంభాషణల్లో యెప్పుడూ కవిత్వ రచన గురించి పెద్దగా ప్రస్తావనలు లేవు. పై రెండు భిన్నమైన సందర్భాల్లోనే కాకుండా అనేక సార్లు ఆయన చెప్పే ప్రయత్నం చేసింది వొకే క్రియ గురించి – అది కవిత్వం చదవడం! యింకో సారి నాకు తెలుగులో చెప్తే అర్థం కాలేదేమో అన్నట్టుగా గట్టిగా “It’s a sacred act!” అన్నారు.

అజంతాగారితో సన్నిహితంగా వున్న మిత్రులకు తెలుసు- ఆయన మామూలు వాక్యాలు కూడా మామూలు వాక్యాలు కావు. వాటికి ప్రతీకాత్మక అర్థాలే వుంటాయి. “శుభ్ర స్నానం” “పూజ” “శమంతక మణి” లాంటి పదాలూ భావనల్ని ఆయన సంప్రదాయికంగా వాడడంలేదని నాకు తెలుస్తూనే వుంది. యెందుకంటే, బెజవాడలో దగ్గిరగా వున్నప్పుడు కనీసం పదేళ్ళ పైబడి ఆయన్ని అనేక స్థితుల్లో చూసిన వాణ్ని కాబట్టి!
కవిత్వం చదవడానికి ప్రత్యేకమైన మనఃస్థితి వుండాలని ఆయన నమ్మకం. అది శుభ్రంగా స్నానం చేసినట్టుండే మనసులాగా, తుడిచేసిన స్వచ్చమైన పలకలాగా వుండాలని కూడా ఆయన గట్టి నమ్మకం. ఆ రెండీటిని నేను ఆ రోజుల్లో ఆట్టే నమ్మే వాణ్ని కాదు. అదే విషయం ఆయనతో పోట్లాడే వాణ్ని కూడా! శుభ్రమైన మనసు అనేది అంత తేలికైన స్థితి కాదు. అది యెంత సాధ్యమో కూడా తెలీదు. అలాగే, యెవరూ స్వచ్చమైన పలకలాంటి మనసుతోనూ వుండరు. ఉదాహరణకు: నా మటుకు నేను విద్యార్థి రాజకీయాల నించి వచ్చిన వాణ్ని. నా మీద వామపక్ష భావాల ప్రభావం తప్పనిసరిగా వుంటుంది. నేను అదంతా తుడిచేసి, స్వచ్చమైన పలకలాంటి మనఃస్థితి వుందంటే, అది నటన అవుతుందేమో కాని,నిజం కాదు. నేను ఆ మాట అన్నప్పుడల్లా ఆయన “లేదు, కవిత్వం విషయంలో కుదురుతుంది!” అనే వారు.
అలాగే, వొక కవిత చదవడానికి ముందే మనం యేదో వొక స్థితిలో తప్పకుండా వుంటాం. మళ్ళీ నా మాటకే వస్తే, నేను పగలంతా రాజకీయ, సామాజిక సంఘటనల వార్తలు అనువాదాలు చేసీ చేసీ, ఎడిట్ ఎడిట్ చేసీ చేసీ వస్తాను. రాత్రి కవిత్వం పుస్తకం పట్టుకుంటాను, శుభ్రంగా స్నానం చేశాకే! అయినా సరే, నా ఆలోచనలన్నీ ఆ వార్తల చుట్టే తిరుగుతూ వుంటాయి. ఆ ఆలోచనల మధ్యనే కవిత్వం చదువుతాను. అప్పుడు కచ్చితంగా యే ప్రేమ కవిత్వమో, భావ కవిత్వమో చదివితే అది అసంబద్ధంగా అనిపించడం ఖాయం.
అజంతా గారికి కవిత్వం చదవడాన్ని గురించి కొన్ని నిశ్చితమైన అభిప్రాయాలే వుండేవి. వొక కవిత యెంత కాలం అదే పనిగా చదువుతున్నామనే దానికంటే ఆ కవితని యెన్ని కోణాల నించి యెన్ని విధాలుగా చదువుతామన్నది ముఖ్యమని ఆయనొక సందర్భంలో అన్న మాటని పట్టుకొని మరో సారి నేను సంభాషణలోకి దిగాను.
అది మా యిద్దరికీ యిష్టమైన బందర్ రోడ్డు మీద యింకో అర్థరాత్రి మొదలయిన సంభాషణ. నా మొండితనంతో వేగలేక అప్పుడు ఆయన తన చేతుల్లో వున్న (అజంతా గారి చేతుల్లో యెప్పుడూ వొక కవిత్వ పుస్తకం తప్పకుండా వుండేది!) Wallace Stevens కవిత్వం పుస్తకం నా చేతుల్లో పెట్టి, “అబ్బాయ్, వీణ్ణి చదివి రారా! వచ్చే శనివారం యీ బందర్ రోడ్డు మీదే తేల్చుకుందాం!” అన్నారాయన సవాల్ విసురుతున్నట్టుగా! చర్చ శనివారానికి వాయిదా పడడంతో మరిన్ని ఆధారాలతో encounter చేయచ్చని ఆ రాత్రి ఆయన్ని వాళ్ళింట్లో దింపి, నేను నా గదికి దూసుకొచ్చా Wallace Stevens తోడుగా!
2
అదిగో అప్పుడు అట్లా ఆ వారం రోజులు మననం చేసుకున్న వొకే వొక్క కవిత- Thirteen Ways of Looking at a Blackbird!
ఆ వారం రోజుల్లో అది యెన్ని సార్లు చదివానంటే, మొత్తం కవిత నోటికొచ్చేసింది. ఇష్టమైన ఇంగ్లీషు కవిత్వమంతా బట్టీ కొట్టి, వాక్యాలు రువ్వుకుంటూ తిరగడం అప్పట్లో వొక ఫాషన్! అట్లా హైకూ నడకల ఆ కవిత వొక పదం వెంట పదం, వాక్యం వెంట వాక్యం అట్లా............ధారాళంగా పలికేది.
కవిత్వాన్ని యెట్లా చదవాలీ యెట్లా అర్థం చేసుకోవాలీ అన్న తెగని అన్వేషణలో వున్న కాలం అది. కవితకి వొకే అర్థమూ వొకే గురీ వుండనే వుండవ్ అని ఖాయంగా తెలిసిన కాలమే! నాగార్జున యూనివర్సిటీలో అర్ధాంతరంగా ఆపేసిన ఎమ్మే ఇంగ్లీష్ చదువు వల్ల అప్పటికి అమెరికన్ కవిత్వం బాగానే చదువుకున్నా, నాకు Wallace Stevens గురించి అసలేమీ తెలియదు. ఇప్పుడంటే, గూగుల్ లో వెతుక్కుంటే యే కవి జీవితమైనా తెలిసిపోతుంది. కాని, అప్పుడు లైబ్రరీల్లో పడి వెతుక్కోవాలి. పైగా, నాకు మొదట కవిత్వం మాత్రమే చదివే అలవాటు. కవుల జీవిత విశేషాల మీద అంత ఆసక్తి లేదు.
అయితే వొక క్రమశిక్షణ యేమిటంటే, వొక కవిని చదవడం మొదలెడితే, కనీసం రెండు నెలలు అంతా ఆ కవి కవిత్వమే చదివే వాణ్ని. బెజవాడలో నాకు అట్లా కలిసి వచ్చింది కూడా! టాగోర్ లైబ్రరీ, ప్రబోధ బుక్ సెంటర్, మోహన ప్రసాద్ గారినీ, టీయల్ కాంతారావు గారినీ బతిమాలుకొని సిద్ధార్థ కాలేజీ లైబ్రరీ, యింకో స్నేహితుణ్ణి వొప్పించి లయోలా లైబ్రరీ—మొత్తానికి ఆ రెండు నెలలు అష్ట కష్టాలూ పడీ Wallace Stevens కవిత్వ వ్రతం చేశా.
యింతా చేస్తే, Wallace Stevens ఇప్పుడు మా వూరికి దగ్గిరలో 1879లో రీడింగ్ అనే చోట పుట్టాడు. మా పొరుగు రాష్ట్రం కనెక్టికట్ లో వుద్యోగం చేసి, అక్కడే 1955లో చనిపోయాడు. పోయినేడాది కనెక్టికట్ కాలేజీలో సూఫీ కవిత్వం గురించి మాట్లాడడానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ మహాకవి తిరిగిన వీధుల్లో తిరుగుతున్నాను కదా అని యెంత సంతోషమేసిందో! యింత అద్భుతమైన కవిత్వం రాసిన Wallace Stevens వొక ఇన్సురెన్సు కంపెనీలో నిత్యం అంకెలతో కుస్తీపట్లు పడుతుండే వాడంటే నమ్మబుద్ధి కాలేదు.
ఆ ఇన్సురెన్సు కంపెనీ గోడల మీద మళ్ళీ ఆ Thirteen Ways of Looking at a Blackbird కవిత్వ వాక్యాలు కనిపించి, బెజవాడలో నా ఇరవైల కవిత్వ అన్వేషణ గుర్తొచ్చింది.
I
Among twenty snowy mountains,
The only moving thing
Was the eye of the blackbird.
II
I was of three minds,
Like a tree
In which there are three blackbirds.
III
The blackbird whirled in the autumn winds.
It was a small part of the pantomime.
IV
A man and a woman
Are one.
A man and a woman and a blackbird
Are one.
V
I do not know which to prefer,
The beauty of inflections
Or the beauty of innuendoes,
The blackbird whistling
Or just after.
VI
Icicles filled the long window
With barbaric glass.
The shadow of the blackbird
Crossed it, to and fro.
The mood
Traced in the shadow
An indecipherable cause.
VII
O thin men of Haddam,
Why do you imagine golden birds?
Do you not see how the blackbird
Walks around the feet
Of the women about you?
VIII
I know noble accents
And lucid, inescapable rhythms;
But I know, too,
That the blackbird is involved
In what I know.
IX
When the blackbird flew out of sight,
It marked the edge
Of one of many circles.
X
At the sight of blackbirds
Flying in a green light,
Even the bawds of euphony
Would cry out sharply.
XI
He rode over Connecticut
In a glass coach.
Once, a fear pierced him,
In that he mistook
The shadow of his equipage
For blackbirds.
XII
The river is moving.
The blackbird must be flying.
XIII
It was evening all afternoon.
It was snowing
And it was going to snow.
The blackbird sat
In the cedar-limbs.
3
యెందుకు యీ కవిత అంత ఆకర్షణ నాకు?!
మొదటి సంగతేమిటంటే, అప్పటిదాకా కొరుకుడు పడని చాలా కవిత్వం చదివాక యిది కాస్త ప్రాణానికి హాయిగా అనిపించింది. సంక్లిష్టత లేదని కాదు, వుంది. కాని, అర్థమయ్యే సంక్లిష్టత అందంగా వుందనిపించింది. చదవగానే యీ నల్లపక్షి యేమిటన్న ప్రశ్న వస్తుంది. ఆ నల్లపక్షిని చూసే పదమూడు సన్నివేశాల్ని కవి కల్పించాడు. ఆ ఊహాశక్తి నాకు బాగా నచ్చింది. ప్రతి ఊహా వొక చిత్రపటంలా మనసులో వేలాడుతూ వుండిపోతుంది, కవిత అర్థమయ్యే లోపు!
అజంతా కవిత్వంలో మంత్రమహిమేదో వుందని ఆ రోజుల్లో అనుకునే వాళ్ళం. నిజానికి చాలా కవితల్లో అజంతా రాజకీయ దృశ్యాల్నే వర్ణిస్తూ వుంటారు. కాని, ఆ రాజకీయ దృశ్యాలు మిగతా సామాజిక కవిత్వంలాగా crude గా వుండవు. తనదైన ఊహాశక్తిని అద్ది, వాటికి ఆ సామాజిక సందర్భాలకు మించిన విలువని జోడిస్తూ వుంటుంది అజంతా కవిత్వం. బహుశా, మేం కలిసినప్పుడల్లా అజంతా అలాంటి ఊహాశక్తి గురించే చెప్తున్నారేమో అనిపిస్తుంది నాకు లోతుగా ఆలోచిస్తే!
యీ విషయంలో అజంతాకీ, Wallace Stevens కీ నాకు చాలా పోలికలు కనిపిస్తాయి. అయితే, అజంతా గారు ప్రతీకాత్మకంగా చెప్తే, Wallace Stevens వాచ్యంగానే అనేకసార్లు ఊహాశక్తి గురించి మాట్లాడుతూ వచ్చాడు. అసలు ఊహా శక్తినే వొక సాహిత్య విలువగా ప్రతిపాదిస్తాడు Wallace Stevens.
". . .for the poet, the imagination is paramount, and . . . he dwells apart in his imagination, as the philosopher dwells in his reason, and as the priest dwells in his belief . . . ."
ఆ మాటకొస్తే, Wallace Stevens కవిత్వాని విశ్లేషించిన విమర్శకులు కూడా అదే ప్రమాణంగా అతని కవిత్వాన్ని తూచారు. ప్రసిద్ధ విమర్శకుడు, కవిత్వ అధ్యాపకుడు హెరాల్డ్ బ్లూమ్ అంటాడు:
Here is a good place to begin: stop hunting for “meaning,” per se, and simply look at the poems as imaginative brain-clouds you get to ride along on.
కాని, నాకు బాగా నచ్చిన మాట Stevens గురించి పుస్తకం రాసిన James Longenbach అన్నాడు: “The point is not so much to understand the poems (for when we understand something, we don’t need it anymore, and we don’t read it again); the point is to inhabit the poems. By doing so, we recognize that our humanity is not constituted by our ‘mastery’ of something. It is constituted by our willingness to humble ourselves to the ‘mystery’ of something.”
యిప్పుడు మన అజంతా చెప్పిన మాటలూ, Wallace Stevens అన్న మాటలూ బేరీజు వేసుకుంటే, కవిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోడానికి పైన ఉదాహరించిన Thirteen ways కవిత నిజానికి కవిత్వం చదవడం గురించే అని నాకు అనిపిస్తుంది.
కవిత్వం చదవడానికి వొకే కోణం లేదు, వొకే దారి లేదు. కనీసం పదమూడు దారులూ కోణాలూ వున్నాయన్న మాట!
యిప్పుడు యింకో సారి మీరు ఆ కవిత చదివితే, ఆ పదమూడు కోణాలు యేమిటో మీకే అర్థమవుతుంది. మీ ఊహకి అందనిది ఏదీ లేదనీ తెలుస్తుంది!

ఎంట్రీ అను ఇంట్రో


Image may contain: text
1


విత్వం యెందుకు చదవాలి అన్న ప్రశ్నలోంచి మొదలవుతున్న వెతుకులాట యిది.

కొత్త వాక్యం కోసం ప్రతిసారీ ప్రశ్నించుకుంటూ, చుట్టూ వున్న జీవితాన్నీ, మనుషుల్నీ, పుస్తకాల్నీ శోధించుకుంటూ కొన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాల్ని సమకూర్చుకునే సాధనలో భాగం  కూడా-

సమాధానాలు రాబట్టానన్న తృప్తి నాకు లేదు. ఆమాటకొస్తే, యింకా మిగిలి వుండి, నన్ను రంపాన పెడ్తున్న నొప్పిలోంచే యిప్పటికిప్పుడు యిలా రాస్తున్నాను.
రాస్తున్నాను అనే కంటే “చెప్పుకుంటున్నాను” అనే క్రియ/ ప్రక్రియ యిక్కడ కచ్చితంగా అనిపిస్తోంది. మీ నలుగురి మధ్య కూర్చొనో, మీతోపాటు నడుస్తూనో, తింటూనో, తాగుతూనో నన్ను నేను వెతుక్కుంటున్న కొన్ని ఘడియల అక్షర రూపం యిదంతా-

మొదటి కవిత అనే పొద్దు పొడుపు నేనెప్పుడు అనుభవించానో, ఆ మొదటి వాక్యం నన్ను ఎప్పుడు ఆవహించిందో చెప్పలేను గుర్తు లేదు కాబట్టి-

బహుశా మొదటి వాక్యం వొక అర్థం లేని అసంబద్ధ కూని రాగమై వుంటుంది. లేదూ, అర్థం వెతుక్కోలేక పడిన నానావిధ అవస్థల వొంకర టింకర అయ్యి వుంటుంది. వొక్కటి మాత్రం చెప్పాలి, నాలో పుట్టిన ఆ మొదటి వాక్యపు పొద్దుకి నేనెప్పుడూ వంద వందనాలు చెప్పుకుంటాను. ఆ పొద్దే లేకపోతే యీ బతుక్కి వొక అర్థమేమీ వుండేది కాదేమో!

అప్పటి నించీ వొక ప్రశ్న నన్ను నిలువునా  దహిస్తూనే వుంది.  అట్లా అనుకోకుండా పొడిచిన ఆ వాక్యపు పొద్దులో యింకా నేను మిగిలే వున్నానా అని!
2


ప్రశ్నలు అడగడం సులువు. తేలికపాటి సమాధానాలు అంటే యీ పూటకి అన్నం తిని, నిద్రపోయే సుఖాన్నిచ్చే సమాధానాలు యిచ్చుకోవడమూ/ యివ్వడమూ కూడా తేలికే కావచ్చు. కాని, నిద్ర పట్టనివ్వని, యీ పూటకి అన్నం మెతుకు ముట్టనివ్వని ప్రశ్నలు వుంటాయి. కవిత్వానికి సంబంధించి ముఖ్యంగా వొక కవి తనని తాను నిలదీసుకొని అడిగే ప్రతి ప్రశ్నా అలాంటిదే- యెవరైనా ఆ ప్రశ్న అడక్క ముందు తనకి తానే నిలువద్దంలో నిలబడే సత్తా యెంత మందిలో వుంటుందో చెప్పలేం. కనీసం కొన్ని బలహీనమైన సమాధానాలు తన దగ్గిర వున్నాయన్న కవులు యెంత మంది వుంటారో కూడా చెప్పలేం. యిక్కడ యింకో అసుఖం కూడా వుంది. అసలు అట్లా ప్రశ్నించుకొని, సమాధానాలు వెతుక్కునే వెసులుబాటు రోజువారీ బతుకు యిస్తుందో లేదో కూడా చెప్పలేం.  యిప్పటికిప్పుడు అది కష్టమే! కత్తి మీద సాము అంటారే, పునరుక్తి దోషం అంటినా సరే, అట్లాగే అనుకోవాలి యీ అవస్థని-

మొదటి ప్రశ్న యెప్పుడూ వొక్కటే: అసలు కవిత్వం యెందుకు చదవాలి? కవిత్వమే యెందుకు? మిగిలిన అనేక వచన కవిత్వేతర రూపాలు వుండగా వొక్క కవిత్వం దగ్గిరే యెందుకు మాటిమాటికీ తచ్చాడుతూ వుండడం?!
నా మటుకు నాకు వొక్కటే అనుభవం: ప్రతి కవితా యేదో నాదే అయిన ఆత్మీయ  సందర్భంలోకి నన్ను తీసుకువెళ్తుంది.  అక్కడ నన్ను నేను చూస్తూ నిలబడ్తాను, నదిలో ప్రతిబింబాన్ని చూస్తున్నట్టే! యీ పని మిగతా సాహిత్య రూపాలు చేయలేవా అంటే చేయలేవనే అంటాను. బహుశా, కొంత తీక్షణంగా, లోతైన ఆలోచనతో రాసిన దగ్గరి స్నేహితుడి లేఖ అలాంటి పని చేయచ్చు. అందుకే, కవిత్వం చాలా సార్లు నా కోసమే రాసిన సన్నిహిత లేఖలాగా అనిపిస్తుంది కూడా.

అయితే, యీ సందర్భంలో యింకో ప్రమాదాన్ని గురించి హెచ్చరించకుండా వుండలేను. కవితని కేవలం అలాంటి వ్యక్తిగతమైన కోణం నించి మాత్రమే చదువుకుంటూ వెళ్తే, ఆ కవిత ఆవిష్కరిస్తున్న యితర అనేక లోకాలు మనకి తెలీకుండా పోవచ్చు. మొదట “నేను” అనేది యెంత అవసరమో, కవిత మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుతున్నప్పుడు ఆ “నేను” ని దాటుకుంటూ వెళ్లిపోవాలి నాలోని చదువరి. అప్పుడు కవితలోని “ప్రపంచ” బాధ కూడా నా కోసం తలుపు తీసుకొని, నన్ను యింకో లోకంలోకి తీసుకువెళ్తుంది. నిజానికి అలాంటి యింకో లోకపు చీకటి వెలుగులు తెలుసుకోవడం కోసమే నేను చదువుతాను.

నేను యిలాంటి వెతుకులాటలో వున్నప్పుడే యీ మధ్య ది అట్లాంటిక్ అనే పత్రిక పేజీలు  వూరికే అలా తిరగేస్తూ వుంటే, మార్క్ యకీష్ అనే అమెరికన్ కవి నా కోసమే అన్నట్టు యిలా అన్నాడు:

Try to meet a poem on its terms not yours. If you have to “relate” to a poem in order to understand it, you aren’t reading it sufficiently. In other words, don’t try to fit the poem into your life. Try to see what world the poem creates. Then, if you are lucky, its world will help you re-see your own.

నాకూ యీ ప్రపంచానికీ మధ్య యేవో మాటలు నడుస్తూ వుంటాయి. నా చుట్టూ వుండే మనుషులు నాతో నిరంతరం యేదో మాట్లాడుతూనే వుంటారు. నన్ను రకరకాలుగా కదిలిస్తూ అదిలిస్తూ వుంటారు. అలాగే, నాకూ నా చుట్టూ వుండే కవులకూ మధ్య యేదో వొక తెలియని అవగాహన వుంటుంది. వాళ్ళూ నేనూ అదేపనిగా యేదో తవ్వుకుంటూ వుంటాం. యీ మధ్య వొక కవితలో రాసుకున్నాను అదే-

వొక నువ్వూ ప్రతి నేనూ
వొకటేదో పురావస్తు తవ్వకంలో
నిమగ్నమైన పనిముట్టులాగా-
కాని, యీ తవ్వకం పని గురించి యెట్లా మాట్లాడాలి యిప్పటికిప్పుడు?

నేను కలిసిన వ్యక్తుల్లోంచి కవిత్వ సందర్భాలు చెప్పాలి. చదువుతున్న పుస్తకాల్లోంచి నెమలీకల్ని, యీ క్షణాల్ని వెలిగించే వెల్తురు పిట్టల్ని ఎగరేసి చూపించాలి. యిప్పుడే ఆలోచనల్లో మెదిలిన నిప్పు కణికని అరచేతుల్లో బంధించి స్నేహితుడికి దాని వేడిని తాకి చూడమని  చెప్పాలి. అవన్నీ యిప్పటికిప్పుడు జరిగి తీరాలని నా కోరిక.

ఆ కోరికలోంచి యిదిగో “యిప్పటికిప్పుడు” యిలా.


*
Web Statistics