చమ్కీ పూల గుర్రం

-అఫ్సర్

          

“ఇప్పుడు ఆ గుర్రం.... ఆ చమ్కీ పూల   గుర్రం ... బొమ్మ మీద నిజంగా కోపమొస్తోంది నాకు! ఈ బొమ్మ వల్ల కదా ఇప్పుడు నేను మున్నీతో  మాట్లాడకుండా అయిపోయింది. పో... పోవే..చమ్కీ!”

          -అని పైకే అనేస్తూ  చేతిలో వున్న బొమ్మని మంచమ్మీదికి విసిరింది అపూ. ఆ విసరడం ఎంత నాజూకుగా విసిరిందంటే నిజంగా బొమ్మకేమయిపోతుందో అన్న దిగులు మనసులో పెట్టుకొని నెమ్మదిగా, వీలయినంత  మెత్తగా విసిరింది.

           విసిరేసిన తరవాత “పోనీలే పాడు చమ్కీ!” అనుకోలేకపోయింది. మళ్ళీ పరుగు పరుగున వెళ్ళి, ఆ బొమ్మని చేతుల్లోకి తీసుకొని, అదేమయినా గాయపడిందేమో, నొచ్చుకుందేమో అన్నంత ఆతృతగా, కంగారుగా దాన్ని తన మెత్తని వేళ్ళతో సవరదీసింది.

అపూకి  ఈ చమ్కీల  గుర్రం బొమ్మ అంటే ఎంత ప్రాణమో! ఆ  మావిచిగురు రంగు గుర్రం వొంటి మీద నల్లని జూలు...దాని వీపు మీద మెరిసే ఎర్ర ముఖమల్ గుడ్డ కుట్టిన తళుక్కు చమ్కీలు. రాత్రి నిద్రలోకి నెమ్మదిగా జారిపోతున్నప్పుడు లైట్లన్నీ ఆర్పేశాక అవి భలే మెరుస్తాయ్! ఆ చిన్ని  మెరుపుల్లో చమ్కీతో బోలెడు కబుర్లు చెప్పుకుంటుంది అపూ.

ఇంకా ఆ బొమ్మ అంటే ఎందుకు ప్రాణం అంటే...అది మున్నీ ఎంత ఇష్టంగా అపూకిచ్చిందో! ఇంకా ఇంకా ఎందుకు అంటే,  మున్నీ  అంటే ప్రాణంలో ప్రాణం కాబట్టి!  మున్నీ వాళ్ళమ్మ భాషలో చెప్పాలంటే మున్నీ – అపూ  వొకళ్ళకొకళ్ళు ‘జిగర్ కా టుకడా’ (ప్రాణంలో  వో ముక్క) కాబట్టి!

మరీ మున్నీకి దూరంగా వున్న క్షణాల్లో చమ్కీని దగ్గిరకు హత్తుకొని, “మున్నీ!” అని ప్రేమ గోముగా పిల్చుకుంటుంది  అపూ మళ్ళీ మళ్ళీ! మున్నీతో చెప్పుకోవాల్సిన  కబుర్లన్నీ దాంతోనే చెప్పుకుంటుంది అపూ. అమ్మ వొడిలో వున్నప్పుడు కూడా కిటికీలోంచి ఆకాశంలోకి చూస్తూ, చమ్కీకి నక్షత్రాలు చూపిస్తూ, వాటిని లెక్కపెడ్తూ నిద్రలోకి జారుకుంటుంది.

           ఇవాల్టికి అయిదు రోజులు- మున్నీని  అపూ  చూడక, మున్నీతో అపూ ఆడుకోక.

 మున్నీతో కథలూ లేవు,  కబుర్లూ చెప్పుకోలేదు. మున్నీ  వాళ్ళింటికి వెళ్ళి వాళ్ళమ్మమ్మ ఫాతమ్మ  ముందు కూర్చొని అల్లరీ  చేయలేదు. ఫాతమ్మ కథలు చెప్తూ చెప్తూ వుంటే ‘ఊ’ కొట్టనూ లేదు! అపూకి  ఊహ తెలిసిన తరవాత చూసిన మొదటి పీర్ల పండగనాటి సాయంత్రం పీరు కథ ఫస్టు ఫస్టు చెప్పింది ఫాతమ్మే. అప్పటి దాకా  అపూ దృష్టిలో పీరు అంటే చేతి ఆకారంలో వుండే వొక బొమ్మ మాత్రమే. కాని, ఫాతమ్మ చెప్పిన కథ విన్న తరవాత పీరు అంటే వొట్టి బొమ్మ కాదనీ, వాళ్ళు దేవుళ్ళ లాంటి గొప్ప మనుషులనీ అర్థమైంది. అందుకే, వాళ్ళని వూళ్ళో అందరూ అంత గొప్పగా కొలుస్తున్నారనీ తెలిసింది.

“అవును, మనుషులు వూరికే దేవుళ్ళు అయిపోతారా మరి!” అని అమ్మ కూడా ఫాతమ్మ చెప్పిన కథే మళ్ళీ చెప్పుకొచ్చింది. వూళ్ళో కరువొచ్చినప్పుడు పీరు దేవుడి మహిమే కరువుని వెళ్ళగొట్టిందని వొక కథ. వూరి మీద ఎవరో మూకలు పెద్ద యుద్ధానికి వచ్చినప్పుడు పీరు దేవుడే కత్తి దూసి యుద్ధం చేశాడనీ, తన ప్రాణం అడ్డుపెట్టి, వూరిని కాపాడాడని ఇంకో కథ. చివరి యుద్ధంలో శత్రువులు కుట్ర చేసి, పీరు దేవుడిని యుద్ధ భూమిలో చంపేశారనీ ఇంకో పెద్ద కథ పాటగా పాడుతారు వూళ్ళో పీర్ల చావిడి దగ్గిర!

అదలా వుంచితే, అసలు ఫాతమ్మ పాల కోవా ఎంత బాగా చేస్తుందో!  తన  కోసమే ఎప్పుడూ  దాచి వుంచే  కోవా బిళ్ళని ఇప్పుడు  ఫాతమ్మ ఏం చేస్తోందో! తను లేకుండా దాన్ని మున్నీ తినేస్తోందా? లేకపోతే, అన్నీ దాచిపెట్టి తను కలిసిన రోజున ఇస్తుందా? అపూ ఆలోచనల్లో కలల్లో మున్నీ తప్ప ఇంకోటేమీ లేదు!

           అసలు మున్నీతో  మాట్లాడకుండా ఆడుకోకుండా ఈ అయిదు రోజులూ వుండడమే వింతల్లో వింత. కానీ, ఆ ఇంట్లో నాన్న  చండశాసనం ముందు అపూ అమ్మ సత్యా, నానమ్మ కూడా నిజానికి వణికిపోతారు, తొమ్మిదేళ్ళ  అపూ ఎంత? అయినా సరే,  మున్నీ  దగ్గిరకి వెళ్ళి రావాలి దొంగచాటుగా అయినా! కానీ, ఎప్పుడూ ఆ దొంగా పోలీస్ ఆటలోలాగా దొరికిపోతుందేమో అని అపూ భయం!

“ఒరే, నువ్వు పొరపాటున కూడా మున్నీ వాళ్ళ ఇంటివైపు వెళ్ళకు. మీ నాన్నకి  ముందూ వెనకా అన్నీ కళ్లే! ఎలా తెలిసిపోతుందో తెలిసిపోతుంది...నీ  వీపు విమానం మోత మోగిపోతుంది.” అని నానమ్మ ముందే హెచ్చరించేసింది కూడా. ఇంతకుముందు వో సారి వెళ్లి వస్తే, నాన్న  ఎలా కొట్టాడో ఏమైందో ఎలా మరచిపోతుంది అపూ?!

 “పూవు లాంటి పిల్లని ఎందుకలా కొట్టి కొట్టి చంపుతావ్?” అని నానమ్మ  ఆ రోజు అడ్డు వచ్చింది  కానీ, సురేష్ అలాంటి క్షణాల్లో ఎవరేమిటని చూసుకోడు...వొక్క చేత్తో విస్సిరి అవతల పడేస్తాడు! “ఒరే, సురేష్ , నీకు పెద్దా చిన్నా అని కూడా తెలియకుండా పోతోంది!” అని అనేసి బయటికి వెళ్లిపోతుంది నానమ్మ  కోపంగా.

          ఈ గుర్రం    బొమ్మ తెచ్చిన సాయంత్రం “ఇంకొక్క సారి ఆ గుమ్మం తొక్కావంటే వూరుకోను!” అని కోపంగా అరిచేసి, ఆ రాత్రి గుళ్ళో భజనకి  వెళ్ళిపోయాడు సురేష్.

అంతే! ఆ రోజు నించి మున్నీతో  అపూ మాటలు బంద్...ఆటలు బంద్...ఈ వీధిలో కాకి ఆ వీధిలోకి వెళ్ళి కావ్ కావ్ అనడానికి కూడా వణికిపోయేంత గొడవ అయిపోయింది.

          కానీ, గుర్రం  బొమ్మని ఎలాగోలా ఆ గొడవలో కాపాడుకొని కుర్చీ కిందకి నెట్టేసింది అపూ. “జై పీరు బాబా  ... కాపాడవా ఈ దెబ్బల నించి...!” అనుకుంటూ. “అది ఎలాంటి కష్టమైనా పీరు బాబాని వొక్క సారి తలచుకుంటే చాలు, ఇట్టే దూరమైపోతుంది,” అని కదా ఆ రోజు ఫాతమ్మ గారు చెప్పారు! పీరు బాబా ఈ గుర్రమ్మీదనే ఊళ్ళోకి వచ్చారట, అప్పుడెప్పుడో పెద్ద యుద్ధం జరిగినప్పుడు- శత్రువులందరినీ తుడిచి పెట్టేసి, ఆ గుర్రమ్మీదనే ఎటో వెళ్లిపోయారట. అందుకే, వూళ్ళో పీర్ల చావిడి మీద అన్నీ గుర్రం బొమ్మలుంటాయి, అవి అన్నీ పీరు ఎక్కి స్వారీ చేసిన గుర్రాలే, అవి పవిత్రమని వూళ్ళో అంతా నమ్ముతారు.

ఇప్పుడు ఈ క్షణాన  ఏ రాముడైనా, పీరు బాబా అయినా పర్లేదు, ఇప్పటికిప్పుడు  అపూకి కావలసిందల్లా తన మొరాలకించి, మున్నీని, తననీ కలపాలి!! అంతే!!

2

          “సత్యమ్మా, ఇదిగోనే  నీ కోసం ఈ పటం తెచ్చానే!” అంటూ పీర్ల బొమ్మలున్న వొక క్యాలెండరు తెచ్చి ఇచ్చింది పక్కింటి అరుణ వాళ్ళమ్మ నెలరోజుల క్రితం. అది పక్కూళ్ళో  ఆ వూరి  పీర్ల పండగ సంతలో కొనుక్కొచ్చిందట. అరుణ వాళ్ళు ఈ వూళ్ళో పీరు దర్శనం చేసుకున్న తరవాత, యింకో  రోజు పక్కూళ్ళో పీర్ల పండక్కి కూడా వెళ్లి వస్తూ వుంటారు. ఆ పీరు మరీ చిన్నప్పుడే యుద్ధంలో నేలకొరగడం వల్ల అతని మహిమ ఇంకా పెద్దది అని అరుణ వాళ్ళమ్మ అంటూ వుంటుంది.

          “ ఈ పీరు బొమ్మ ఇంట్లో వుంటే దుష్టశక్తులు రావు. నియ్యతూ బర్కతూ బాగుంటయ్యని తెచ్చా!” అంది అరుణ   వాళ్ళమ్మ.

          “అక్కా, నీకు తెలుసు కదా! మా ఆయనకి ఇలాంటి తురక బొమ్మలూ, తురక మాటలూ  అవీ ఇష్టం వుండడం లేదీ మధ్య!” అని సత్య  అరుణ  వాళ్ళమ్మకి చెప్పబోయింది కానీ ఆమె వినిపించుకుంటేగా!

          “అందరూ పీర్ల సంతకి వెళ్తున్నారు...ఇది మనూరి ఆచారం! మీరూ ఆ రమేష్ వాళ్ళే  కదా ఇట్లా వూరూ వాడా పట్టకుండా...ఎందుకలా? ఈ క్యాలెండరు చూడగానే నువ్వు గుర్తొచ్చావ్. తీసుకో సత్యమ్మా! ఇంట్లో గోడకి వుంచు. నీ ఇంటికి రక్ష,” అని క్యాలెండరు సత్య   చేతుల్లో పెట్టి వెళ్లిపోయింది అరుణ  వాళ్ళమ్మ.

          రమేష్  పేరు వినగానే సత్యకి   సర్రున కోపం తన్నుకొచ్చింది లోపల్నించి – ఆ రమేషే వారానికో సారి  వచ్చి, నాన్ననీ, ఇంకో ముగ్గురు గుడి  పెద్దల్ని కూర్చోబెట్టి మన ధర్మం, పరధర్మం అంటూ  లేనిపోనివన్నీ  చెప్తుంటాడు. అది మన  మతం కాదు, మన ధర్మం కాదు ...అంటూ. “మన ధర్మం గంగనీరు..పరధర్మం ఎండమావి” లాంటి మాటలు వినడం ఆ రమేష్ దగ్గిరే మొదటి సారి.

          ఆ పేరు వినగానే  వెంటనే అడిగేసింది అపూ  అమ్మని వొకటికి రెండు సార్లు  –

“అమ్మా, ధమ్మం ఏమిటి? మతం ఏమిటి? అవేమన్నా కొత్త బొమ్మలా?”

          “అమ్మా, ఆ  రమేష్ అంకుల్ వాళ్ళ  వల్లనే కదా మనం పండక్కి  వెళ్లకుండా అయిపోయింది! పండక్కి వెళ్తే ఎంత బాగుంటుందో, నా దోస్తులందరూ కలిసేది. ఆడుకునేది. చాలా తినేది. పక్కింటి అరుణ  వాళ్ళు కూడా వెళ్తారు కదమ్మా పీర్ల పండక్కి! అది మన పండగే కదా! మనం వెళ్లచ్చు కదా!”

          “నీకు అర్థం కాదులే...అది నాన్నకి ఇష్టం వుండదు. అది మన పద్ధతి కాదు. నాన్న  వూళ్ళో మన వాళ్ళందరికీ  పెద్ద కదా,  అందరికీ చెప్పాల్సిన పెద్ద. ఆయనే తురక సంతలకీ, పీర్లదగ్గిరకీ వెళ్తే...ఈ నాలుగూళ్ళ మనోళ్ళంతా   పాడయిపోతారు. అసలే మనకీ మనవాళ్ళకీ మంచి కాలం కాదిది,” అంది.     అంత కంటే ఏం చెప్పాలో అర్థం కాలేదేమో మౌనంగా వుండిపోయింది సత్య.

          నాన్నకి  ఇష్టం వుండదు ...అన్నంత వరకే అపూకి  కూడా అర్థమయింది. ఆ తరవాతది దాని తల మీంచి ఎటో ఎగిరిపోయింది.

          ఆ రోజు ఆ క్యాలండరు ఏం చేయాలో తెలీక ముందు గదిలో కనిపించీ కనిపించకుండా వొక మూలకి గోడ మీద పెట్టింది సత్య.

          కానీ, అది సురేష్   కళ్ళలో పడనే పడింది. అంతే! ఇంట్లో రామ రావణ యుద్ధం మొదలైపోయింది. ఆ యుద్ధం తరవాత అపూకి  ఇంకోసారి అర్థమయిందేమంటే అరుణ  వాళ్ళింట్లో లాగా తురక దేవుళ్ళ బొమ్మలూ గట్రా ఏమీ తనింట్లో వుండకూడదు అని!

               అరుణ  వాళ్ళింట్లో దేవుడి గది అంటే అపూకి ఎంత ఇష్టమో! ఒక ఆదివారం ఆడుకుంటున్నప్పుడు అరుణ  ఆ చిన్ని గదిలోకి తీసుకు వెళ్లింది. గోడ మీద పటాలూ, అవి కాక చిన్ని పెళ్లి మంటపంలాంటి అరుగుల మీద సీతా రాముడూ, శివ పార్వతులూ, వినాయకుడు....వాటితో పాటు పీర్ల గుడి ఫోటోలూ, పీర్ల ఫోటోలూ, అన్నిటికంటే అపూకి ఎంతో  ఇష్టమైన చమ్కీ పూల గుర్రం ఫోటో...అవన్నీ అరుణ  చూపించింది. కానీ, అన్నీట్లోకి అపూకి  బాగా నచ్చింది ఆ గుర్రం  బొమ్మ క్యాలెండర్! ఆ మెరుపు పూలు ...దాని నడుమ్మీద చేతి గుర్తు!  ఆ చేయి పీరు దేవుడిదే అని అరుణ వాళ్ళమ్మ, మున్నీ వాళ్ళమ్మ కథల్లో  విన్నదే.

               తను గుర్రం  బొమ్మ వేపు పరీక్షగా చూస్తున్న ఆ సమయంలోనే అక్కడ వొక గిన్నెలోంచి కాసింత విభూతి తీసి తన నుదుటి మీద పెట్టింది అరుణ. అది పీర్ల గుండం దగ్గిర నించి తీసుకువచ్చిన బూడిద..కళ్ళకి అద్దుకొని రాసుకుంటే మనసులో బాధలన్నీ పోతాయంటుంది అరుణ.

                అపూ  వెంటనే అది చెరిపేసి, “అమ్మో! నాన్నకి కోపమొస్తుంది!” అంది.

                అరుణ వాళ్ళమ్మ గారు  “సర్లే... ఎవరి పద్ధతి వాళ్ళది. ఏం కాదులే! ఇలా కూర్చోండి చక్కిలాలవీ పెడతా!” అంటూ ముందు గదిలో  కూర్చోబెట్టి, చక్కిలాలూ అరిసెలూ పెట్టింది. అందుకే, అపూకి  అరుణ వాళ్ళమ్మ  గారంటే మహా ఇష్టం!అసలు ఎన్ని రకాల వంటలు చేస్తారో..ప్రతి పండక్కి! ఆ మాటకొస్తే ఎప్పుడు వాళ్ళింటికొచ్చినా పండగే అపూకి!

               “అత్తయ్యా! ఈ చమ్కీ పూల దేవుడి కథ చెప్పవా?” అంది అపూ.

               “ఓ ...పీరు  స్వామా?!” అంటూ అరుణ వాళ్ళమ్మ  గారు ఆ కథ చెప్పాక పీరు స్వామీ  తెగ నచ్చేశాడు అపూకి.

               అందుకే, ఆ రోజు అరుణ వాళ్ళమ్మ  గారు కథ చెప్పగానే “అత్తయ్యా, నా ఫేమరెట్ దేముడు పీరు సామి!” అని ప్రకటించేసింది సంతోషంగా.

               ఆ ప్రకటన ఇంత దూరం వచ్చి, ఇవాళ మున్నీనే దూరం చేస్తుందని అనుకోలేదు పిచ్చి అపూ!

3

               “వేరేవాళ్ళతో  సావాసం చేస్తే అన్నీ వాళ్ళ  బుద్ధులే వస్తాయి. దీన్ని ఆ తురకల  ఇంటికి పంపద్దు అంటే నువ్వు వినవ్!” అన్నారు నాన్న  అవాళ పొద్దున్న కూడా కోపంగా.

               దానికి అమ్మ  ఏం చెప్తుందో అని ఎదురుచూస్తూ వుంది అపూ.

               సురేష్  దృష్టిలో అందరూ “వేరేవాళ్ళే” అని తరవాత్తరవాత నెమ్మదిగా అర్థమవడం మొదలైంది.

                నానమ్మకి అసలు ఈ గొడవే లేదు. రాముడికీ మొక్కేది, పీరుకీ మొక్కేది. ఇద్దరూ వొకటే కదా అనేది ఇంకేమన్నా అడిగితే! మరి, అరుణ వాళ్ళమ్మ  గారు వొక్క రోజు కూడా పూజ చేయకుండా ఏ పనీ ముట్టుకోరు. అట్లాగే, పీరుకి కూడా మొక్కుకుంటారు. అరుణ పీరు  దేవుడికి దండం పెట్టుకోకుండా ఇంట్లోంచి బయటికి అడుగు పెట్టదు. లక్ష్మి  వాళ్ళమ్మ పొద్దున్న లేవగానే పీర్ల చావిడికి వెళ్ళి, ఆ చావిడి మెట్లని కళ్ళకి అద్దుకొని గాని పనిలోకి దిగదు. వాళ్ళందరూ దేవుణ్ణి నమ్ముతారా లేదా?

               సురేష్  దృష్టిలో అవన్నీ తప్పుడు పనులు ..ధర్మం కాదట! గుడికి వెళ్తేనే ధర్మం, శుభం.  మిగతావన్నీ- అంటే ఈ పీర్ల దేవుడి పటాలు పెట్టుకొని పూజలు చేయడం, గుడికి వెళ్ళినట్టు పీర్ల చావిడికి వెళ్ళడం, పీర్ల బొమ్మలు తెచ్చి ఇంట్లో పెట్టుకోవడం- ఇవన్నీ తప్పుడు--అంటే మనవాళ్ళు  చేయకూడని  పనులు!

                    మున్నీ  చమ్కీ గుర్రం  బొమ్మ ఇచ్చినప్పుడు అపూ దాన్ని కాదనలేకపోయింది. దాన్ని గౌనులో దాచుకొని తెచ్చి, ఇంట్లో పెట్టేసుకుంది. అది తండ్రి  కంట పడితే ఏమవుతుందో తెలుసు.  ముఖ్యంగా అలాంటివి నాన్న  కంటికి కనిపించకుండా చేయడం చాలా   కష్టం!

                ఆ బొమ్మ తెచ్చిన రోజే అపూ ఇంటికి వెళ్ళి దానితో ఆడుకునే చివరి రోజు అవుతుందని అనుకోలేదు అపూ.

               మున్నీ  వాళ్ళింటికి వెళ్ళడం, దానితో ఆడుకోవద్దనీ అన్న  నాన్న  మీద, ఆయన పద్ధతుల మీదా చచ్చేంత కోపంగా వుంది. అసలు నాన్నని   వొక్క మాట అయినా అడగొచ్చు కదా అమ్మ!  నిజానికి నానమ్మ  అవీ ఇవీ కబుర్లయితే చెప్తుంది కానీ, ‘మున్నీతో ఇవాళ ఆడుకోలేదేం’ అని వొక్క ముక్క అడిగిన పాపాన పోలేదు. వాళ్లెవరికీ ఇదొక పెద్ద సమస్యే కాదు.

               “వీడు  ఏ లోకంలో వున్నాడోనమ్మా!” అంటుంది నాన్నమ్మ. “ఈ వూళ్ళో నాకు ఊహ తెలిసీ, మనమూ, పరాయీ అన్నది నా ఊసులో ఎన్నడూ లేదు,” అంది అమ్మతో ఒక సారి- నాన్న ఎంత చెప్పినా, నానమ్మ, అమ్మ నాన్న కంట్లో పడకుండా పీర్ల గుడికి వెళ్లి వస్తూనే వుంటారు. మిగతా అరుణ వాళ్ళమ్మా, అందరూ అంతే.. వాళ్ళు గుడికీ  వస్తారు, ఆ పీర్ల చావిడికి వెళ్ళి అక్కడ పెట్టిన బొమ్మలకూ మొక్కుకుంటారు!

               కాని, అపూకి ఇవన్నీ అక్కర్లేదు, తనకేం కావాలి? కాసేపు మున్నీతో  హాయిగా ఆడుకోవాలి, పాడుకోవాలి, దాని బొమ్మల్ని సింగారించాలి. ఇద్దరూ కలిసి ఆ బొమ్మలతో కబుర్లు చెప్పుకోవాలి. అంత వరకే! కాని...అంత వరకూ వెళ్ళడానికి...!?

4

               ఆలోచిస్తూ ఆలోచిస్తూ అపూ  ఎప్పుడు నిద్రలోకి జారిపోయిందో తెలీదు.  నిద్రలో మున్నీతో  తనదైన లోకంలో  పీర్ల  ఊరేగింపులో పరుగులు తీస్తోందట. పీర్ల సాయిబు పీరు ఎత్తుకోలేక అవస్థ పడుతున్నాడట. మున్నీ అపూ   ఇద్దరూ కలిసి ‘జై ఆంజనేయా!” అనగానే పీరు ఎత్తుకున్న సాయిబుకి కొండంత బలం వచ్చేసిందట.

               అపూ  నిద్రలోపలి లోకం చాలా సందడిగా వుంది.  నిద్ర బయట అపూ  గొంతు లోంచి రెండు మాటలే బయటికి వచ్చాయి. అందులో వొకటి:  “జై పీరు సామీ !” రెండోది: మున్నీ!

               ఆ రెండు పదాలూ అప్పుడే అపూకి  దుప్పటి కప్పడానికి వచ్చిన సత్య  చెవిన పడ్డాయి. మంచి నిద్రలో వుంది అపూ !  దాని ఛాతీ మీద రెండు చేతుల మధ్యా చమ్కీ గుర్రం  బొమ్మని గట్టిగా హత్తుకుని వుంది.

               ఆ బొమ్మని అపూ  చేతుల్లోంచి బయటికి తీయబోయింది సత్య.  అపూ  చేతులు అది పడనివ్వలేదు. సత్య   చేతుల్ని తప్పించుకుని పక్కకి తిరిగి ఇంకా దగ్గిరకి వొత్తిగిలి పడుకుంది అపూ. అలా చేసే ప్రయత్నంలో మళ్ళీ కలవరించింది అపూ. “మున్నీ, రేపు నేనొస్తాగా!” అంటోంది నిద్రలోనే!  

               మంచం మీద ఓ పక్కకి కూర్చొని అపూ  నుదుటి మీద చేయి వేసింది సత్య. నుదురు వెచ్చగా అనిపించింది.

               ఇంతలో  “అమ్మా!” అంటూ ఇంట్లోకి అడుగుపెట్టాడు సురేష్.

               పిలిచింది వాళ్ళ అమ్మనే అయినా తనే జవాబిచ్చింది అలవాటు ప్రకారం-  “ఏమండీ  ...ఇక్కడ పాప  దగ్గరున్నా!” అని నెమ్మదిగా.

               సురేష్  బయటినించే  “సరే...” అన్నాడు.

                 “అపూకి కాస్త నలతగా వుంది. దాంతో వున్నా!”

               అప్పుడైనా సురేష్ లోపలికి వచ్చి, పాపని చూస్తాడేమో అన్న ఆశ- అలా వచ్చినప్పుడు సురేష్ తో అపూ మనసులోని బాధంతా తన భాషలో  చెప్పేయాలని సత్య  ఆశ. 

               “అన్నం తిందా?” అని బయటి గది నించే  అడిగాడు.

               “లేదు...అది సరిగా తినడం లేదు...” అంది తనే బయటికి వస్తూ.

               ఆమె ఏదో చెప్పబోతుందన్న విషయం సురేష్  కి అర్థమవుతోంది. కానీ, ఆ  వేళప్పుడు అపూ  నిద్ర చెడగొట్టడం ఇష్టం లేక కొంతా, బయటికి వెళ్ళే హడావుడి  వల్ల కొంతా ఆ సమయంలో ఎక్కువ మాట్లాడ్డం ఇష్టం లేదు సురేష్ కి!

               రెండు మెతుకులు గతికి వెంటనే బయటికి వెళ్ళిపోతూ - “తెలుసు కదా, మందిరం డబ్బు కోసం ఇంకా తిరుగుతూనే వున్నాం. ఇంత చిన్న వూళ్ళో లక్ష రూపాయలు పోగేయాలంటే తల ప్రాణం తోకకొస్తోంది. ఈ పూట  నేనూ, రమేష్ మళ్ళీ రెండు మూడు ఇండ్లకి వెళ్ళాలి!” అన్నాడు.

               ఇంకేమీ అనలేక ఆటను అటు వెళ్ళగానే ఇటు అపూ దగ్గిరకి వచ్చి కూర్చుంది. నిద్రపోతున్న అపూ  ముఖాన్ని పరీక్షగా చూస్తూ వుండిపోయింది.  ఆ వయసులో తను ఎలా వుండేదో, ఎంత అల్లరిగా ఆడుకునేదో గుర్తొస్తోంది సత్యకి! తనని తాను ఆ వయసులో ఊహించుకొని ఎన్నాళ్ళయిందో కదా! ఆ అమాయకత్వం, అందరితో యిట్టే కలిసిపోయే తనం! అపూ తన పోలికే అంటుంది అమ్మ!

               అపూ   ముఖంలోని అమాయకత్వం, పసితనం, ఏమీ తెలియని తనం అన్నీటినీ పరీక్షగా చూస్తూ చూస్తూ వుండిపోయింది.

               బహుశా, ఇంత పరీక్షగా ఇంతకు ముందెన్నడూ తను అపూని చూసి వుండదు. ఆ అమాయకమైన ముఖమ్మీద ఏవేవో నీడలు పడుతున్నాయి. అవి చీకటి నీడలు. తన పసితనంలో తను ఎప్పుడూ చూసెరుగని నీడలు. కాలం ఎంత మారిపోయిందీ...ఎంత మార్చేసిందీ ముఖ్యంగా తన కుటుంబాన్ని! తన అపూని! చూస్తూ వుండగానే, ఆ పిల్ల వొంటరిదై పోతోందా అనిపిస్తోంది.   

               మున్నీతో గడిపే క్షణాల్లో అపూ  ముఖమ్మీద కదలాడే సంతోషాలన్నీ వూహించుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది తను.

               అపూని ఇంకా దగ్గిరకు తీసుకుంది.  

               “అది చిన్న పిల్ల. దానికి ఈ వయసులో ఇంకేం తెలుస్తుంది? ఆ దేవుడి బొమ్మ కూడా ఆటబొమ్మ తప్ప ఇంకేమీ కాదు దానికి! కాసేపు ఆడుకుంటుంది, అంతే! పిల్లల ఆటలో దేవుడిని తెచ్చిపెడితే ఎట్లా? అక్కడ దానికి భక్తీ   గురించి,దానికి ఇంకా అర్థం కానీ ధర్మం  గురించీ  చెప్తే ఎట్లా?”

               ఈ మాటలు సురేష్ తో ఎప్పుడైనా అనాలి. కాని, అలా మనసు విప్పి మాట్లాడుకునే  కాలం అంటూ వొకటి వస్తుందా?! రాదేమో ఇక!                    అపూ  చేతుల్లో వున్న బొమ్మలో చమ్కీ గుర్రం బొమ్మలో గుర్రం తోకా, దాని మూతి చూసి, ఆమె  పెదవి మీద వొక చిరునవ్వు పూసింది. కచ్చితంగా ఆ క్షణాన  ఏమైతే అయింది, తనే అపూని  మున్నీ వాళ్ళింట్లో దిగబెట్టి రావాలని అనిపించింది  సత్యకి.

                సురేష్ ఎలాగూ ఇది పడనివ్వడు..కాని, తను దిగబెట్టి రాగలదా? చూడాలి ఎంతవరకు ఆ పని చేయగలదో!  అంత తెగింపు తనలో ఉందా అని ఆలోచనలో పడింది సత్య. 

               కలలో మున్నీతో ఎక్కడెక్కడో తిరిగి వస్తున్న అపూకి ఆ విషయం  తెలియదు.

               తల్లి  వేపు తిరిగి బొమ్మని ఇంకాస్త దగ్గిరకి హత్తుకుంది అపూ..మున్నీని హత్తుకున్నట్టే!

*

వుంటే, సరే!

ఇవాళ సురయా పుట్టిన రోజు. ఎన్ని సార్లు విని వుంటాను, సురయా గొంతు ఇలా ఆమె స్వరంలోనూ, నా స్వరంలోనూ..ఆమె ఎందుకు పాడుతుందో నాకు తెలియక్కర్లేదు కాని, ఆ పాటలో నాకు నేనే ఎందుకు కనిపిస్తానో, వినిపిస్తానో అది నాకు కావాలి.

ఆమె స్మృతిలో పదకొండేళ్ళ కిందట - ఆమె చనిపోయినప్పుడు- రాసుకున్న కవిత ఇది. ఇందులో వాడిన చాలా ప్రతీకలూ పదచిత్రాలూ సురయా తన పాటలో ఆమె వాడినవే, ఈ కవితలో సురయా పేరు వుంది కాని, అది లేకపోయినా ఈ కవిత ఆమెకి హిందీలో వినిపిస్తే ఆమె యిట్టే గుర్తు పట్టేది ఇది తన కోసమే రాసింది అని..

~

వెనక్కి రాదు
దూరాల సొరంగంలోకి
జారిపోయాక, రైలు.

కాసేపే
ఇక్కడి యీ వెతుకులాటలూ బతుకుపాటలూ
ఎదురుచూపులూ తలపోతలూ
చివరి ఎడబాటు దాకా.

వస్తున్నప్పుడు ఎంత అలజడి!
రైలు .. రైలు .. హమారీ ఘర్‌కీ రైల్‌ .

ప్లాట్‌ఫారమ్మీద పిల్లల ఏడుపులూ
ఎదురుచూపు కొసన పెనవేసుకునే ఒత్తిళ్ళూ.
విడిపోయేటప్పటి మౌనానికి
ఏదో వొక భాషనివ్వు .. ఏదో వొక సంకేతాన్నివ్వు
కన్నీళ్ళు తప్ప.

దూరంగా మబ్బుపొరమీద పగిలిపోతుంది పాట
చూపుపొలిమేర దాటి మలుపు తిరిగే రైలుబండిలానే.
చివరాఖరి రైలుకూత గుండెలోకి దూసుకుపోతుంది.
రాత్రీపగళ్ళూ దగ్గరికొస్తూ దూరమవుతూ
అదే కూత … లోపల.

దీనికి మందు లేదు, సురయా!
నువ్వేదో పాడుకుని వెళ్ళిపోయావు కానీ
దీనికి భాష లేదు.

యీ గదిలోంచి ఆ గదిలోకి వెళ్ళినంత తేలిక.
వొక మౌనంలోంచి యింకో మౌనంలోకి
వొక నిద్రలోంచి యింకో నిద్రలోకి.

బతుకు, వొక దిల్లగీ.
ఎక్కడాలేని వూరికి గాలిరైల్లో ప్రయాణం.

పోనీలే, సురయా!

కాస్త ప్రేమా, కాస్త స్నేహమూ
కాస్త సంతోషమూ … నీకోసమే వీచే గాలీ
నీ వెంటే నడిచే ఆకాశమూ
నిన్ను మాత్రమే పాడే పాటా
చిటికెన వేలు వొదలని నీడా
అక్కడైనా వుంటాయంటావా?

వుంటే, సరే!

(మార్చి 2004)

https://www.youtube.com/watch?v=3G9uGb_PEuY

ఇద్దరి చీకటి

The darkness quiets if we watch it together.
-Charlotte Pence

1
చాలా సార్లు నువ్వొక గుహలాంటి చీకటి
లేదూ, చీకటిలాంటి గుహ.

కళ్ళు చికిలించుకొని అన్ని చూపుల్నీ వొక్క చోటే గుచ్చుకొని
ఎంత సేపని చూస్తానో
నీలోకి వొకింత కూడా రాలేను, నువ్వూ రానివ్వవు
నీ ఎత్తాటి గోడల మధ్యకు-

వొక్క చినుకయ్యీ రాలలేను, నువ్వూ రాలవు
ఎవరి ఎడారిలో వాళ్ళం!

అయినా గానీ
ఎంత ఆశగా చూస్తూ వుంటానో పసి కళ్ళ దాహంతో-

2
వద్దు వద్దని నువ్వు చెప్తూనే వుంటావ్ కానీ
ఇసక కంటే పొడి పొడిగా వుండే
ఆ కొద్ది మాటల్నే వొకటికి పదిసార్లు చదువుకుంటూ వుండిపోతాను

మునిమాపు చీకట్నించి నట్టనడి రాత్రి దాకా
నీ వాక్యాల చుట్టూరా మూగ దీపమై వెలుగుతూ వుంటాను,
ఎంత చలి నెగడునై కాలిపోతూ వుంటానో
తెగే నరాల ఉన్మత్తతలో-

3
సమూహలకేమీ కొదువ లేదు యిక్కడ
పలకరింపుల వానలకూ తెరపి లేదు
యింకాస్త గుండె ఖాళీ చేసుకొని
వూరికే వచ్చెళ్ళే తడినీడలూ కొన్ని.

అయినా గానీ,
అన్నిట్లోనూ అందరిలోనూ వొక్క నువ్వే నా కళ్ళకి-
యీ చుట్టూ శేష ప్రపంచమంతా గుడ్డి గవ్వయిపోతుంది నాకు.

4
నిజమే, కలిసి చూసే వెలుగులూ వుంటాయి,
అడుగులు కలిపే మలుపులూ వుంటాయి

మరీ ముఖ్యంగా
యిద్దరమూ వొకే చీకట్ని కలిసి చూస్తున్నప్పుడు
వొక నమ్మకమేదో వెలుగై ప్రవహిస్తుంది
రెండు దేహాల నిండా-

అవునా? కాదా?
అవుననో కాదనో కూడా చెప్పవా?!

ఆ చిన్ని పాదాలు

ఎంతో కొంత దూరం నడిచాక నీ నీడతో మాత్రమే తలపడే వొంటరితనాన్ని సాధించుకున్నాక నిన్ను నువ్వు తప్ప ఇంకెవరూ వేధించలేని సాధించలేని బాధించలేని నొప్పించలేని అనేక లేనితనాల పతాకాలు దారిపొడవునా నువ్వు పాతుకుంటూ వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు
జీవితం నిన్ను కాసేపు ఆపితే ఆగిపో.
ఆగిపోవడం తప్పేమీ కాదు, ఎవరో విధించిన శిక్ష కూడా కాదు
కాసేపు నిన్ను ఆపాలని ఎందుకనుకుందో జీవితం!

2

వెనక్కి చూస్తావ్ నువ్వు చూస్తూ వుండు చూస్తూ చూస్తూ వెనక్కి వెళ్ళినా వెళ్ళు. జీవితం నిన్ను వెనక్కి పంపాలనే అనుకుంటే వెనక్కే వెళ్లి రా. కాస్త ప్రేమగానే వెళ్ళు. మనసు తలపులన్నీ ఎంచక్కా తెరుచుకుంటూనే వెళ్ళు. ఎవరన్నారు వెనక్కి వేసే ఆ అడుగులు వెనక్కే అని!
ఎంత నిదానంగా వెనకడుగులు వేసావో, అంత తపనగా మళ్ళీ ఆ అడుగులన్నీ జీవితం నించి అడిగి అడిగి తెచ్చుకుంటావ్ నువ్వే!

3

ఇవాళ ఈ చిన్ని పాదాల్లోకి వలస వెళ్లి వచ్చాను. తొలినడకల్లో మరచిపోయిన నా పాఠాలన్నీ మళ్ళీ వల్లెవేసుకున్నాను. ఆ తడబడు అడుగుల లేత అందాలన్నీ వొక వూహలో వొంపుకున్నాను.

4

అవున్రా, ఇవాళ నా అడుగులు నాకు దొరికాయి.
నీకు చెప్పాలని పరిగెత్తుకు వచ్చానా, నువ్వెక్కడో అందనంత దూరంలో వున్నావ్!

5

నీ దూరంలోకి నేనూ
నా దగ్గిరలోకి నువ్వూ వచ్చి
వొక అడుగు అవుతామా ఎప్పుడైనా?!
ఆ చిన్ని పాదాల తడబాటులోకి వెళ్లి వస్తామా ఎప్పుడైనా?!

(మొదటి ముద్రణ: 13వ ఆటా మహాసభల జ్ఞాపక సంచిక, జూలై 2014)

యింకేమీ కాదు

~

తెలుస్తూనే వుంటుంది,
దూరంగా వున్నప్పుడే యింకా ఎక్కువగా-

నేను తప్ప ఇంకెవరూ లేని గదిలో
వొక పక్కకి తిరిగి గోడవేపు చూస్తూ
నన్ను నేనే పలకరించుకున్నంత నింపాదిగా
ఆ చీకట్లోని నీడల్ని మెత్తని చూపుల్తో నిమురుతూ –

మాట్లాడుతూ వుండాలని అలా మాటల్లోకి అన్ని నిస్పృహల్నీ
గ్లాసులోకి నీళ్ళలా వొంపాలనీ
అంతే తేలికగా వాటిని మళ్ళీ గొంతులోకి కూడా వొంపేసి
అటునించి శరీరంలోకీ
యింకిపోయేంత హాయిగా మరచిపోవాలనీ అనుకుంటాను.

ఇదంతా యింకేమీ కాదు
కాస్త అలవాటు పడాలి, అంతే!

2

శరీరాన్ని బయటికి ఈడ్చుకెళ్తే గాలి మారుతుందని
అమాయకంగా నన్ను నేను నమ్మించుకొని
సాయంత్రపు చలిలోకి మనసంతా ముడుచుకొని నడుస్తూ వెళ్తాను

ఎక్కడికని? ఎంత దూరమో వెళ్ళను గానీ,
వెళ్ళిన దారంతా బెంగపడిన పక్షిలా మెలికలు తిరుగుతుంది.

వొంటరిగా వున్నప్పుడు వొంటరి పక్షిని అసలే చూడలేను.
ఇదంతా యింకేమీ కాదు
నువ్వు దేనికీ అలవాటు పడలేవని ఇంకో సారి తెలుస్తుంది తప్ప!

3

దగ్గిరగా వున్నప్పుడు
తెలిసినతనంలో ఏదో తెలియనితనమే ఎక్కువ.
తెలుసు అనుకుంటాం కానీ, ఏమీ తెలియదు నిజంగా-

దూరంగా వున్నప్పుడే
నా వొంటిని నేనే తాకి తాకి
కొలుస్తూ వుంటాను, నీ జ్వరాన్ని-

తెంపుకొచ్చిన నీలిమలు కొన్ని

1
నీలాంటిదే
వొక నింగి నీలిమని
నేనూ తుంచి తెచ్చుకుంటాను,
నిదానంగా కొమ్మని వొంచి పూవుని తెంపినట్టే.

ఎందుకనిపిస్తుందో
ఎప్పుడూ
నాదే నాదే అయిన వొక ఆకాశం కావాలనీ,
నాదే
నాదే అయిన వొక పూవు కావాలనీ.

2
నాదీ నీదీ
నీదీ నాదీ అనుకున్న అనుక్షణం
తెలుసు కదా, తెలుసు కదా
యెన్ని ఆకాశాలు చేజారిపోయాయో, పొద్దుటి పూలలా.
యెన్ని పూలు వాలిపోయాయో సాయంత్రపు మట్టిలోకి.

౩
అయినా
యెందుకో తెంపుకొస్తూనే వుంటాం,
నీ పూలు నువ్వూ
నా ఆకాశాలు నేనూ.
*

ఫనా

1

ఆడుకుంటున్నా నాలో నేను
నీతో నేను.
నీ వూహ వొక సాకు నాకు.
తిరిగే విరిగే అలలో గడ్డ కట్టుకుపోతున్నా,
నా లోపలి నీలోకి / నీ లోపలి నాలోకి
నన్నే విసురుకునే ఆటబొమ్మనై.

2

ఎన్ని దూరాలు కలిపితే
వొక అస్థిర బైరాగినవుతానో,
ఎన్ని తీరాలు గాయాలై సలిపితే
వొక నిర్లక్ష్య సూఫీనవుతానో!
ఇదీ వొక ఆటే కదా నీ చుట్టూ
నేను బొంగరమయి తిరగడానికి!

3

కొలమానాలన్నీ గాల్లోకి
చిలిపిగా విసిరేసి
నీ లోపల శిధిలమయిపోనీ నిబ్బరంగా!

(ఫనా వొక సూఫీ భావన. “నేను” అనేది కనిపించనంతగా “నువ్వు” అనే భావనలో లీనమయిపోవడం!)

కాసింత సంతోషం!

గదినిండా చీకట్లు మాత్రమే పొర్లి, పొంగుతున్నప్పుడు

అవును, కచ్చితంగా అప్పుడే

కాసింత సంతోషంగా వున్నప్పటి వొకానొక పూర్వ క్షణపు దీపాన్ని మళ్ళీ వెలిగించు.

ఆ వెలుగులో నువ్వేమేం చేసి వుంటావో

వొక్క సారి- కనీసం వొక్కసారి- వూహించు.

మరీ పెద్దవి కాదులే, చిన్ని చిన్ని సంకేతాలు చాలు.

1

బహుశా మండుటెండ విరగబడే మధ్యాన్నంలో నువ్వు

వూరిచివర చెరువుని వెతుక్కుంటూ వెళ్లి వుంటావ్

శరీరాన్ని గాలిపటం చేసి ప్రతినీటి బిందువులోనూ వొక ఆకాశాన్ని దిగవిడుచుకొని

రంగురంగులుగా ఆ నీటి వలయాల్లోకి ఎగిరిపోతూ వుండి వుంటావ్.

యిప్పుడు అంతగా గుర్తు లేదేమో కాని,

ఆ చెరువుతోనూ ఆ ఆకాశమూ నువ్వూ వొకే భాషలో మాట్లాడుకొని వుండి వుంటారు,

వొకరిలోకి ఇంకొకరు తొంగి చూసుకొని వుంటారు నీటిలోపలి చందమామలా.

2

పల్లె రాదారి మీద ముగ్గురు నలుగురు పిల్లలు యీ లోకాన్ని బేఖాతర్ చేసేస్తూ

కబుర్ల సముద్రంలో మునకలు వేస్తూ వెళ్తున్నప్పుడు

వాళ్ళల్లో యెవరిదో వొక పసిచూపులోకి చెంగున గెంతి

నీ బాల్యపు చేలన్నీ పెద్ద పెద్ద అంగలతో దాటేసి వుంటావ్ వెనకెనక్కి-

యిప్పుడు అసలేమీ గుర్తు లేదేమో కాని,

అప్పుడు నీ వొంటిమీది పెద్దరికపు పొరలు రాలిపోయి

నువ్వు మళ్ళీ నగ్నంగా నిలబడే వుంటావ్,

ఆ పిల్లలు నీ ముందు నిలువుటద్దాలై నిలిచినప్పుడు-

౩

ఎవరికీ చెప్పలేకపోవచ్చు కానీ

నువ్వు ఎంత దిగులుపడ్తున్నావో

వొక్కో సారి రాత్రీ పగలూ తెలియని కాలాల్లోకి యెలాగెలా జారుకుంటూ వెళ్ళిపోతున్నావో

అటు ఇటు ఎటు మళ్ళినా ఏడుపువై ఎలా పగిలిపోతున్నావో తెలుసు కాని-

కాసింత సంతోషంగా వున్నప్పుడు

కచ్చితంగా ఆ క్షణంలో నువ్వూ నేనూ యిద్దరు పిల్లలమై రెండు వూహలమై

వూయల వూగామే అనుకో,

అప్పుడు యీ దేహాలూ ఈ నిజాలూ గాలికన్నా తేలిక.

యిప్పుడు నువ్వు కనీసం వొక సంతోషపు అలలో,

అలలోపలి సంతోషపు కడలిలో

కొంచెమే అయినా సరే,

తేలిపో.

యిప్పుడు నువ్వు కనీసం వొక దీపం కళ్ళల్లో

కళ్ళలోని వెల్తురు నీడల్లో

కొంచెమే అయినా సరే,

వెలిగి రా!

4

జీవితం ఎప్పుడూ ఉత్సవమే కానక్కర్లేదు

కాసింత సంతోషపు చిన్ని సంకేతమైనా చాలు!

నేల కంపిస్తుందని తెలియని నీకు…

1.

నీ కాళ్ళ కింద భూమి ఎప్పుడూ వణికి పోలేదు కాబట్టి, 
లేదూ  కాస్తయినా జారిపోలేదు కాబట్టీ, నీకు యింకా చాలా తెలియవ్.
 నిజానికి ఈ వివర్ణ ముఖాల నగరపు చలి  తప్ప 
యింకే జీవన్మరణ ప్రకంపనలూ తెలియవు కాబట్టి 
నీకు నువ్వో ఆ అవతలి ఇంకొక ముఖమో తెలియనే తెలియదు.

 చలిలో ఎండాకాలాన్నీ, ఎండలో చలికాలాన్నీ 
అందంగా పునఃసృష్టించుకునే తెలివో తేటదనమో నీకు ఉండనే వుంది కాబట్టి 
అసలే జీవితం ఎలా తెల్లారుతుందో, 
అంత హటాత్తుగానే ఏ మరణం ఎందుకు దాపురిస్తుందో నీకు యెప్పటికీ తెలియకనే పోవచ్చు.

కాని, అసలవేవీ జీవితమే కాదంటావే, 
అదిగో అక్కడే నీ రహస్యం అంతా నిద్రపోతూ వుంటుంది, వొళ్ళూపై  లేకుండా!

2.

యెప్పటి నించి ఆలోచించడం మొదలు పెట్టావో నువ్వు, 
యెప్పటి నించి దేన్ని యెలా అనుభవించడం మొదలెట్టావో నువ్వు,
 వొక బాధలో యింకో వొంటరితనంలో 
మరింకో చావు కన్నా పీడలాంటి బతుకులో యేది యెందుకు యెలా కమ్ముకొస్తుందో 
యెవరిని యే క్షణం యెలా కుమ్మేస్తూ పోతుందో ఏదీ ఏదీ  నీ వూహకి కూడా అందదు.

 నువ్వొక అద్దాల గదిలోపల గదిలో సమాధి తవ్వుకుంటూ వుంటావ్! 
దాన్ని  తెరిచే సూర్యకిరణపు తాళం చేయిని యెక్కడో పారేసుకుని వుంటావ్!

3.

 నువ్వు పడుకున్న గదిలో కాస్త చలిగా వుందనో, 
నీ పక్కన పడుకున్న దేహంలో కొంత  వెచ్చదనం చచ్చిపోయిందనో,
 నువ్వు ఎక్కాల్సిన మెట్టు చూస్తూ చూస్తూ వుండగానే చప్పున జారిపోయిందనో 

రాత్రీ పగలూ గుండెలు బాదుకొని యేడుస్తూ వుండిపోతావ్ తప్ప,
 యింకో గుండెలోకి  ప్రవేశించి అక్కడి గాయాన్ని పలకరించి రాలేవ్ నువ్వు. 
వొక కోరిక నించి యింకో కోరికలోకి వలసెళ్ళే ఏమరుపాటులోనో తొందరపాటులోనో
 అన్ని స్థలాలూ, కాలాలూ, వూహలూ చెక్కుచెదరని అందమైన అమరిక  నీకు. 

మహా బలిదానాలే చేయక్కర్లేదు,
 కాని కనీసం వొక అరచుక్క కంట తడిని ఎవరికోసమూ రాల్చలేవు కదా నువ్వు.

4.

ఇవాళ నేలా వణికి పోతుంది గజగజ.

రేపు ఆకాశమూ తొణికిపోతుంది వానచుక్కలా.

యీ సూర్యుడూ యీ చంద్రుడూ యింకేవీ నిలబడవ్ యింత ఠీవిగా యిప్పటిలాగానే.

జీవితం కొన్ని చేతుల్లోంచి యెట్లా పట్టుతప్పి పోతుందో

అలాగే కచ్చితంగా అలాగే ఇవన్నీ నెలవు తప్పి ఎటేటో రాలిపోతాయి,

నీకేమీ చెప్పకుండానే.

5.

నిజంగా

నీకు యింకా చాలా జీవితం తెలియనే  తెలియదు,

నీ కాళ్ళ కింద భూమి ఎప్పుడూ వణికి పోలేదు కాబట్టే!

లోపలి ప్రయాణాలూ సాహసయాత్రలే!

17-మే-2013

Flash upon that inward eye
Which is the bliss of solitude.

టీనేజీ ఉరుకుల పరుగులలో ఈ వాక్యం మొదటి సారి విన్నప్పుడు ఆ solitude గానీ, ఆ inward eye గురించి గాని నాకు పెద్దగా తెలియదనే చెప్పాలి. కానీ, ఆ వాక్యం విన్నాక Wordsworth గురించి ఇంకా తెలుసుకోవాలనిపించింది. బాహ్యజీవితం అంత హుషారుగా అనిపించని ఆ కాలంలో నేను Wordsworth చేతివేలు పట్టుకొని ఏవేవో వూహారణ్యాల్లో దారి తప్పే వాణ్ని, అతనే చెప్పిన ఆ inward eye మెరుపులు చూపుల్ని వెలిగిస్తూ వుండగా!
నిజమే, జీవితం ఎవరికీ సాఫీగా వుండదు. పోనీ అని, సూఫీగానూ వుండలేం! కుదుపులు వుంటాయి, వొళ్లు కదుము కట్టే దిగుళ్లూ వుంటాయి. కానీ, వాటిని కూడా ఉత్సాహంగా తీసుకునే శక్తి సంపాదించుకుంటే…అప్పుడేం చేస్తుందీ పాడు బతుకు?!
అలా ఉత్సాహంగా తీసుకునే శక్తి వూరికే రాదు, inward eye తో మన లోపలి లోకాల్లోకి ప్రయాణాలు చేస్తున్నప్పుడే అది సాధ్యం! ఈ లోప్రయాణం ఎలా వుంటుంది? నిజంగా ఈ ప్రయాణానికి మనం ఎప్పుడేనా సిద్ధంగా వుండగలమా? వున్నా, ఆ ప్రయాణం తుదకంటా వెళ్లగలమా? వెళ్ళినా తిరిగి రాగలమా? రాగలగినా అంతకు ముందులాంటి జీవితాన్ని జీవించగలమా? ఇవి తేలికగా అనిపించే గట్టి ప్రశ్నలు. సమాధానాలు ఎవరిదగ్గిరా సిద్ధంగా వుండవు, సిద్ధంగా వున్న సమాధానాలు ఎవరినీ సమాధాన పరచలేవు. ఎందుకంటే, ఎవరి ప్రయాణం వాళ్ళదే! ఎవరి అనుభవం వాళ్ళదే! కానీ, అనుభవమున్న ఇంకో పూర్వయాత్రికుడు కొన్ని వెలుగురేఖలు చూపించవచ్చు. వేలు పట్టి నడిపించకపోయినా, ముందుకు నడిపించే వొక సంకేతాన్ని అందించవచ్చు. ఇలాంటి వొక సంకేతశిల్పి సాయికిరణ్! గత నెల రోజులుగా ఈ శిల్పి చెక్కిన వొక ‘అంతర్యాన’ చిత్రపటం చేతుల్లో పెట్టుకొని నేను గడిచివచ్చిన కొన్ని దారుల్ని చూపించాలని ఇక్కడ నా ప్రయత్నం. ఇది కేవలం నా దారి, నా ప్రయత్నం. మీ మీ ప్రయాణాలకు వాటి దిగుళ్ళకీ నేను ఏ రకంగానూ పూచీపడడం లేదు.

2

ఎక్కడయినా వొంటరిగా ప్రయాణానికి వెళ్ళేటప్పుడు వొకట్రెండు పుస్తకాలూ, కొన్ని ఆలోచనల్ని తోడు తీసుకెళ్ళడం నాకు అలవాటు. పోయిన నెల Raleigh-Durham వెళ్తూ, సాయికిరణ్ కవిత్వం ‘అంతర్యానం’ తోడు దొరికింది. ఇక ఆలోచనలు బోలెడు!
ప్రయాణం మొదలయిన కొద్ది సేపటికి ఆకాశ మార్గంలో విమానం కొన్ని మబ్బుల్లో చిక్కుకుంది. తలెత్తి చూస్తే మబ్బులు హడావుడిగా పరుగులు తీస్తున్నాయి. మబ్బుల మెట్ల మీంచి కిందికి దిగే ప్రయత్నంలో వుంది విమానం. అప్పుడు వొక్క కుదుపు ఇచ్చింది విమానం, వొక్కసారిగా రెండు మూడు మెట్లు దూకేసే అల్లరమ్మాయిలాగా! “ఎందుకింత తొందరా?!” అనుకుంటూ నేను అప్పటిదాకా నా లాప్ టాప్ లో చదువుతూ వున్న సాయికిరణ్ కవిత్వ పుస్తకాన్ని పక్కన పెట్టాను. కాసేపు నిబ్బరంగా వున్నాను కానీ, విమానంలోని అనౌన్సర్ ప్రకటనలూ, నా ఇరువేపులా ప్రయాణికుల కంగారూ చూసి నేనూ కాస్త కంగారు నటించక తప్పలేదు. అవును, నటనే! “ఏం ఈ మాత్రం కుదుపులు భరించలేమా?” అన్నది నా లోపలి పొగరుమోతు మోటు సమాధానం! ఆ సమాధానానికి లోపల్నించి సాయికిరణ్ వత్తాసు!

మబ్బుల రాపిళ్లకు
ఆకాశం
రంగు మార్చే లోపు
నీడ పొడవు
నిర్ధారించుకోవాలి.

అంటున్నాడు సాయికిరణ్. వూరికే అనడం లేదు, జీవితంతో చాలా పెద్ద లెక్క తేల్చుకోడానికి సిద్ధపడే ఇంత మాటా అంటున్నాడు. ఇలా అనడానికి సాఫీగా సాగే జీవితాన్నే కాదు, తట్టుకోలేని కుదుపుల్ని కూడా ఎన్నో చూసి వుండాలి సాయి. ఎంతో తట్టుకొని నిలబడితే తప్ప ఈ నిబ్బరపు పాఠం మనకి చెప్పలేడు కదా మరి! ఈ కాలపు కవిత్వంలో ఇదే సాయిమార్గం!
మీరు ఇప్పటికే ఈ పుస్తకం చూసి వుండకపోతే – వొక విషయం మీకు ముందే చెప్పాలి. ఈ పుస్తకాన్ని నేను వెనక నించి చదువుతున్నాను. ఇప్పుడు చెప్పిన కవిత ఈ పుస్తకానికి ‘ముగింపు.’ నాకూ సాయికి (?) కొన్ని సాధారణ అసాధారణ లక్షణాలున్నాయి. అందులో వొకటి: కవిత్వ పుస్తకాన్ని వెనక నించి చదవాలన్న తిక్క. అయితే, నేను వొకే పుస్తకాన్ని అనేక సార్లు చదివే అలవాటు వున్న వాడిని కాబట్టి, మొదటి సారి చదివినప్పుడు తిక్కగా వెనక నించి చదివి, రెండో సారి చదివేటప్పుడు చక్కగా ముందు పేజీ నించి చదువుతాను. ఈ అలవాటుకి కారణమేమిటంటే: నా మటుకు నాకు సస్పెన్సు తట్టుకునే శక్తి లేకపోవడమే! చివరికేమిటీ గొడవ అన్నది మొదలే తేలిపోయిందనుకోండి – సినిమా కవిగారెవరో చెప్పినట్టు- ‘మనసు కాస్త కుదుటపడతది.’ ఇలాంటి అసాధారణ లక్షణాన్ని సాయికిరణ్ చాలా అందంగా కవిత్వం చేశాడు ఇక్కడ –

పుస్తకంలా
విచ్చుకున్న ఆకాశం

ఎగురుతున్న కాగితంలా
సముద్రం

పాతుకుపోయిన కాళ్ళు
పెరుక్కోలేని చెట్టులా
నేను

ఎటు నుంచి చదవాల్సిన
పుస్తకం ఇది?

ఈ కవితలో మొదటి రెండు – ఆకాశమూ, సముద్రమూ(అంటే – పుస్తకమూ, కాగితమూ) చలనశీలమైనవి కవి దృశ్యీకరించిన ప్రకారం చెట్టు (అంటే, ‘నేను’) చలనరహితం. మామూలుగా చెట్టు చలనరహితం కాదు. కాళ్ళు పెరుక్కోలేని తనం వున్నప్పటికీ చెట్టు నిలువునా కదులుతుంది. అయితే, ఈ కవితని కేవలం ఈ వాచ్యార్ధాలలో తేల్చుకోలేం. ఈ కవిత ప్రకృతిలో మన ఉనికి కంటే కూడా ఎక్కువగా మొత్తంగా కవిత్వ అనుభవంలో లేదా జీవిత అనుభవంలో మన ఉనికికి సంబంధించింది. కవిత్వం అనే అనుభవ మంటపంలో కూర్చున్నప్పుడు మనం ఎక్కడా అన్న ప్రశ్నకి సమాధానం వెతుక్కునే కవిత ఇది.
ఆ కవిత చదువుతున్నప్పుడు అందులోని వాక్య సముదాయాలు రేపే సంచలనం ముందు మనం కాసేపు నిశ్చలనంగానే వుండిపోవాలి. తప్పదు. తను ఆ అనుభవాన్ని ఎటు నించి చూడాలన్నది కూడా సందిగ్ధమే. అదీ తప్పదు. కవిత్వంలోని రహస్యం ఏమిటంటే అది అనేకర్ధాల తలుపులు తెరుచుకోడానికి సిద్ధంగా వుంటుంది. వాటిని మనస్ఫూర్తిగా వొప్పుకోవడంతో సాయి ‘అంతర్యానం’లోని వొక చిక్కుముడి ఇట్టే విడిపోతుంది మనకి! ఈ పుస్తకంలోని ఏ కవితనయినా మీరు వొకసారి చదివి పక్కన పెట్టలేరు. ఆ వొకసారి చదివిన అనుభవాన్ని అలా జాగ్రత్తచేసుకుంటున్నప్పుడే సాయి ఇంకోసారి చదివింపజేసుకొని ఇంకో అనుభవద్వారాన్ని తెరుస్తాడు. అందుకే, నేను ఈ కవిత్వాన్ని ఆగి ఆగి చదివాను. ముందుకీ వెనక్కీ వెళ్తూ చదివాను. కానీ, ప్రతిసారీ ‘ఎటు నించి చదవాల్సిన పుస్తకం ఇది?” అన్న ప్రశ్న నాకు మిగిలిపోయింది. తమ్ముడు ఇక్బాల్ చంద్ ఈ కవిత్వాన్ని ‘ప్యూర్ పొయెట్రీ’ అంటున్నాడు. అలా అంటున్నప్పుడు ఆ purity ని తమ్ముడు ఎలా అర్థం చేసుకున్నాడో తెలీదు కానీ, నాకు మాత్రం ఈ పఠనం వల్ల కలిగే వొక స్వచ్చమయిన మెరుపు -పొద్దుటి కొద్దిపాటి వానలో తడిసిన ఆకు – మాదిరిగా అనిపిస్తుంది.

3

సాయి కవిత్వంలో ఇంకో అందం ఏమిటంటే: అది మన అనుభవ క్షేత్రంలోనే సంచరిస్తుంది. ఈ నలభై పైగా కవితల్లో ప్రతీదీ మన అనుభవమే; వొక వేళ మన అనుభవంలో లేని విషయం ఏదన్నా చెబితే, దాన్ని వెంటనే మన అనుభవంలోకి తీసుకు వచ్చే సరళమయిన మనసూ, నిండయిన భాషా సాయి దగ్గిర వున్నాయి. ఉదాహరణకి: ‘వలయాలు’ లాంటి కవితలు.

చినుకు పోట్లకి
ఛిద్రమయిన సెలయేరులా
నా వలయంలో
నేను తిరుగుతూనే వుంటాను
చీకటి తెలియని
రాత్రి కోసం.

చదవడానికి తేలికగా అనిపించే కవిత ఇది. కానీ, ఇందులో శబ్ద/ అర్థ వలయాలు చుట్టుకుంటూ వెళ్తే, భారతీయ తత్వశాస్త్ర చరిత్ర అంతా కనిపిస్తుంది. చదువరి మనసు/ ఆలోచన రెండూ ఎంత దూరం వెళ్తే అంత దూరం లాక్కు వెళ్ళడం మంచి కవిత్వ లక్షణాల్లో వొకటని నా నమ్మకం. సాయి కవిత్వంలో అలాంటి ఉదాహరణలు చాలా దొరుకుతాయి. వూరికే వొక్క సారి చదివినప్పుడు సాయి మంచి అనుభూతి శకలం పట్టుకున్నాడే అనిపిస్తుంది. కానీ, ఆ శకలాన్ని పట్టుకుని ముందుకు వెళ్తే, పెద్ద డొంక ఏదో కదులుతుంది. అయితే, ఇది ముళ్ళ డొంక కాదు. జీవితాన్ని కంటి ముందు దృశ్యంలా పరచి అర్థాలు వెతుక్కోమనే పూలూ ముళ్లూ రాళ్లూ కలిసిన దారి. ఈ విషయం ఇంకా స్పష్టంగా తెలియాలంటే మీరు సాయి రాసిన ‘అంతర్యానం’ కవిత రెండు మూడు సార్లు చదవాలి. ఇందులో నాకు బాగా నచ్చిన పంక్తి ఇది:

సందేహ సముద్రంలో
చంద్రుడినై
అలల రాపిడి మధ్య
కాసేపు అస్తిత్వం కోల్పోతా.

ఈ వాక్యం నేను నాలోని భిన్న మానసిక/ భౌతిక స్థితులకు అన్వయించుకుంటూ కనీసం అరడజను సార్లు చదువుకున్నాను. గాయమ్మీద లేపనం రాసే వేళ్ళల్లో వుండే శక్తి ఏదో ఈ వాక్యాల్లో వుంది.
కవిత్వ వాక్యం మీద సాయికి చాలా పట్టింపు. వొక్క అనవసరమయిన పదమూ పడకుండా రాసింది కన్నా చెరిపింది ఎక్కువ అన్న భావం గట్టిగా కలుగుతుంది మొత్తం కవిత్వం చదివాక! ఇలాంటప్పుడు కూడా పునరుక్తి/ recurring images దొరక్కపోలేదు. పుస్తకం, జ్నాపకం, మబ్బు…ఇవి లేకుండా సాయి కవిత్వం రాయలేడా అనిపించింది కొన్ని సార్లు! ప్రతి రచయితకీ కొన్ని hanging words వుంటాయని బుచ్చిబాబు ఎక్కడో రాశాడు; అంటే, రచయిత ఉద్దేశపూర్వకంగానో, నిరుద్దేశపూర్వకంగానో కొన్ని పదాలలో repeat అవుతాడు. సాయి ‘అంతర్యానం’లో కూడా అలాంటి పదాలు దొరుకుతాయి. కానీ, అవి పంటి కింద రాయిలా తగలకుండా చూసుకోవడం సాయికి తెలుసు. అయినా సరే, అలాంటి పునరుక్తి లేని పునర్యానం కోసం ఎదురుచూస్తున్నా.

మనిద్దరి గాయాలూ..

నాకు తెలుసు వొక్క ఏడుపే మిగులుతోంది ప్రతి సన్నివేశం చివరా! ఈ సన్నివేశంలో కూడా నీ కోసం బోలెడంత దుఃఖాన్నే మోసుకొస్తున్నందుకు ఈ సారికి కూడా క్షమించు. ఎప్పుడూ క్షమించేది నువ్వే కదా! నా లోపలి క్షమా కణాలన్నీ చచ్చిపోయి కొన్ని తరాలయిందిగా! ఈ వొక్క క్షణాన్నయినా భయాలు లేని, గాయాలు లేని, సంకోచాలు లేని, సంశయాలు లేని  నీ ‘నిర్భయ’ స్నేహంలోకి, వేధింపులు  కాని ప్రేమలోకి, అనుమానాలు అత్యాచారాల్లేని సాహచర్యంలోకి ప్రయాణించగలనా?

1

          ఎంతకీ నువ్వంటే వొక శరీరమే నాకు?!

అవునా?
కాదని చెప్పే క్షణం కోసం కొన్ని యుగాలయింది ఎదురుచూసీ, చూసీ!

నీ చిరునవ్వులకు బదులు నీ పెదాలే కోసుకొస్తున్నానా ప్రతిసారీ?
 నీ గుండె చప్పుళ్ళకు బదులు నీ వక్షోజాల బరువులే కొలుస్తూ వున్నానా ఎప్పుడూ?
 చిగురాకు కన్నా మెత్తనయిన నీ అలికిడి
నాలో మోగించే చిన్ని సంగీతపు  అలలకి చెవొగ్గే బదులు
 నీ పొడుగాటి కాళ్ళ మధ్య ఏదో వొక వాంఛా ద్రవంగా తప్ప మిగల్లేకపోతున్నానా?

ఇప్పటికీ ప్రశ్న ఎన్ని సార్లు నా అద్దంలో నిలబడి నన్నూ
నాలోపల ఎలాగోలా వొదిగి వుండాలనే నిన్నూ  గుచ్చి గుచ్చి అడిగానో తెలీదు.
రెండూ శరీరాలే…కానీ, ఈ రెండు శరీరాల మధ్య ఇంత పెద్ద లోయ తెలీదు…. ఎందుకో!

2
 

          సమాధానం కోసం నిజంగా ఎదురుచూశానా?
అనేక సూర్యచంద్రుళ్ళ శాఖా చంక్రమణాల్లో నీ కోసం
 ఎప్పుడూ ఎదురుచూస్తూ నిలబడే అమ్మనయ్యానా నిజంగా ఎప్పుడయినా?
 ఆ కళ్లలోని రెండు కరుణ సముద్రాల్లో కనీసం వొక నీటి చుక్కనయ్యానా పోనీ?
ప్రమాదాలు దారికాసే నీ ఏ మలుపులోనయినా
వొక స్నేహితుడి పలకరింతనయ్యానా  ఎక్కడయినా?
 నన్ను తనలోకి లాక్కునే ప్రతి చీకట్లో వొక వెలుగు చెయ్యివై
 నువ్వు అందుకున్నప్పుడు తోడు నడిచినప్పుడు ఆ స్పర్శని గుర్తుంచుకున్నానా పోనీ?

3
 

          నా సమాధానాలు నిజంగా
నా లోపలికి ఇంకాయో లేదో నిన్నూ అడగలేదు,
నన్ను నేనూ అడుక్కోలేదు.
ఈ ప్రశ్నలెప్పుడూ మనిద్దరితో ఆడుకుంటూనే వున్నాయ్.

ఈ ఆట వొక వేట! అలుపు లేదు నా మగతనానికి! నా అంగాంగ అహంకారానికి!
ఆయుధాలు మార్చి మార్చి ప్రయోగించే
 కొత్త విద్యలేవో నేర్చుకుంటూనే వున్నా ఎప్పటికప్పుడు అలసిపోకుండా!

ఎంత చెప్పు,
నేను నా కలుగులోకి దూరి సంతసించే విర్రవీగే  నా మగతనపు మృగయా వినోదినే ఎప్పుడే!

4

          ఈ చీకటి ఇంతే
నా దేహపు గూటిలో వొక స్త్రీత్వపు దీపం వెలిగితే తప్ప !

నా వెతుకులాటా  ఇంతే
నిన్ను వెతుక్కునే దీపమే నేనయితే తప్ప!