వొక్క వూహ చాలు...


Image may contain: one or more people, sunglasses, eyeglasses and closeupImage may contain: textImage may contain: 1 person, outdoor


ఇప్పటికిప్పుడు- 2
~

కవిత్వాన్ని గురించి చాలా మందితో చాలా సార్లు ముచ్చటించి వుంటాను. విద్యార్థుల నించి మహోపాధ్యాయుల దాకా, అసలేమీ అక్షర జ్ఞానంలేని వాళ్ళ నించి మహా పండితుల దాకా- ఎందరితోనో యెన్నో సంభాషణలు జరిగివుంటాయి.

కాని, కొందరితో కబుర్లు మాత్రం యెప్పటికీ మనసులో నిలిచి వుంటాయి. యిప్పటికీ యెప్పటికీ యీ వరసలో అజంతా గారు తప్పక వుంటారు.

ముఖ్యంగా కవిత్వం చదవడాన్ని గురించి ఆయన అన్న మాటలు నాకెప్పుడూ గుర్తుంటాయి. “కవిత చదవడానికి ముందు శుభ్రంగా స్నానం చేయాలి” అన్నారాయన వొక సారి. కవిత్వం చదవడాన్ని పూజ కన్నా పవిత్రంగా భావించాలని యింకో సందర్భంలోనూ అన్నారు. "వెతకాలి శమంతక మణి కోసం!" అని మరోసారి! ఆశ్చర్యంగా అజంతా గారితో నా సంభాషణల్లో యెప్పుడూ కవిత్వ రచన గురించి పెద్దగా ప్రస్తావనలు లేవు. పై రెండు భిన్నమైన సందర్భాల్లోనే కాకుండా అనేక సార్లు ఆయన చెప్పే ప్రయత్నం చేసింది వొకే క్రియ గురించి – అది కవిత్వం చదవడం! యింకో సారి నాకు తెలుగులో చెప్తే అర్థం కాలేదేమో అన్నట్టుగా గట్టిగా “It’s a sacred act!” అన్నారు.

అజంతాగారితో సన్నిహితంగా వున్న మిత్రులకు తెలుసు- ఆయన మామూలు వాక్యాలు కూడా మామూలు వాక్యాలు కావు. వాటికి ప్రతీకాత్మక అర్థాలే వుంటాయి. “శుభ్ర స్నానం” “పూజ” “శమంతక మణి” లాంటి పదాలూ భావనల్ని ఆయన సంప్రదాయికంగా వాడడంలేదని నాకు తెలుస్తూనే వుంది. యెందుకంటే, బెజవాడలో దగ్గిరగా వున్నప్పుడు కనీసం పదేళ్ళ పైబడి ఆయన్ని అనేక స్థితుల్లో చూసిన వాణ్ని కాబట్టి!
కవిత్వం చదవడానికి ప్రత్యేకమైన మనఃస్థితి వుండాలని ఆయన నమ్మకం. అది శుభ్రంగా స్నానం చేసినట్టుండే మనసులాగా, తుడిచేసిన స్వచ్చమైన పలకలాగా వుండాలని కూడా ఆయన గట్టి నమ్మకం. ఆ రెండీటిని నేను ఆ రోజుల్లో ఆట్టే నమ్మే వాణ్ని కాదు. అదే విషయం ఆయనతో పోట్లాడే వాణ్ని కూడా! శుభ్రమైన మనసు అనేది అంత తేలికైన స్థితి కాదు. అది యెంత సాధ్యమో కూడా తెలీదు. అలాగే, యెవరూ స్వచ్చమైన పలకలాంటి మనసుతోనూ వుండరు. ఉదాహరణకు: నా మటుకు నేను విద్యార్థి రాజకీయాల నించి వచ్చిన వాణ్ని. నా మీద వామపక్ష భావాల ప్రభావం తప్పనిసరిగా వుంటుంది. నేను అదంతా తుడిచేసి, స్వచ్చమైన పలకలాంటి మనఃస్థితి వుందంటే, అది నటన అవుతుందేమో కాని,నిజం కాదు. నేను ఆ మాట అన్నప్పుడల్లా ఆయన “లేదు, కవిత్వం విషయంలో కుదురుతుంది!” అనే వారు.
అలాగే, వొక కవిత చదవడానికి ముందే మనం యేదో వొక స్థితిలో తప్పకుండా వుంటాం. మళ్ళీ నా మాటకే వస్తే, నేను పగలంతా రాజకీయ, సామాజిక సంఘటనల వార్తలు అనువాదాలు చేసీ చేసీ, ఎడిట్ ఎడిట్ చేసీ చేసీ వస్తాను. రాత్రి కవిత్వం పుస్తకం పట్టుకుంటాను, శుభ్రంగా స్నానం చేశాకే! అయినా సరే, నా ఆలోచనలన్నీ ఆ వార్తల చుట్టే తిరుగుతూ వుంటాయి. ఆ ఆలోచనల మధ్యనే కవిత్వం చదువుతాను. అప్పుడు కచ్చితంగా యే ప్రేమ కవిత్వమో, భావ కవిత్వమో చదివితే అది అసంబద్ధంగా అనిపించడం ఖాయం.
అజంతా గారికి కవిత్వం చదవడాన్ని గురించి కొన్ని నిశ్చితమైన అభిప్రాయాలే వుండేవి. వొక కవిత యెంత కాలం అదే పనిగా చదువుతున్నామనే దానికంటే ఆ కవితని యెన్ని కోణాల నించి యెన్ని విధాలుగా చదువుతామన్నది ముఖ్యమని ఆయనొక సందర్భంలో అన్న మాటని పట్టుకొని మరో సారి నేను సంభాషణలోకి దిగాను.
అది మా యిద్దరికీ యిష్టమైన బందర్ రోడ్డు మీద యింకో అర్థరాత్రి మొదలయిన సంభాషణ. నా మొండితనంతో వేగలేక అప్పుడు ఆయన తన చేతుల్లో వున్న (అజంతా గారి చేతుల్లో యెప్పుడూ వొక కవిత్వ పుస్తకం తప్పకుండా వుండేది!) Wallace Stevens కవిత్వం పుస్తకం నా చేతుల్లో పెట్టి, “అబ్బాయ్, వీణ్ణి చదివి రారా! వచ్చే శనివారం యీ బందర్ రోడ్డు మీదే తేల్చుకుందాం!” అన్నారాయన సవాల్ విసురుతున్నట్టుగా! చర్చ శనివారానికి వాయిదా పడడంతో మరిన్ని ఆధారాలతో encounter చేయచ్చని ఆ రాత్రి ఆయన్ని వాళ్ళింట్లో దింపి, నేను నా గదికి దూసుకొచ్చా Wallace Stevens తోడుగా!
2
అదిగో అప్పుడు అట్లా ఆ వారం రోజులు మననం చేసుకున్న వొకే వొక్క కవిత- Thirteen Ways of Looking at a Blackbird!
ఆ వారం రోజుల్లో అది యెన్ని సార్లు చదివానంటే, మొత్తం కవిత నోటికొచ్చేసింది. ఇష్టమైన ఇంగ్లీషు కవిత్వమంతా బట్టీ కొట్టి, వాక్యాలు రువ్వుకుంటూ తిరగడం అప్పట్లో వొక ఫాషన్! అట్లా హైకూ నడకల ఆ కవిత వొక పదం వెంట పదం, వాక్యం వెంట వాక్యం అట్లా............ధారాళంగా పలికేది.
కవిత్వాన్ని యెట్లా చదవాలీ యెట్లా అర్థం చేసుకోవాలీ అన్న తెగని అన్వేషణలో వున్న కాలం అది. కవితకి వొకే అర్థమూ వొకే గురీ వుండనే వుండవ్ అని ఖాయంగా తెలిసిన కాలమే! నాగార్జున యూనివర్సిటీలో అర్ధాంతరంగా ఆపేసిన ఎమ్మే ఇంగ్లీష్ చదువు వల్ల అప్పటికి అమెరికన్ కవిత్వం బాగానే చదువుకున్నా, నాకు Wallace Stevens గురించి అసలేమీ తెలియదు. ఇప్పుడంటే, గూగుల్ లో వెతుక్కుంటే యే కవి జీవితమైనా తెలిసిపోతుంది. కాని, అప్పుడు లైబ్రరీల్లో పడి వెతుక్కోవాలి. పైగా, నాకు మొదట కవిత్వం మాత్రమే చదివే అలవాటు. కవుల జీవిత విశేషాల మీద అంత ఆసక్తి లేదు.
అయితే వొక క్రమశిక్షణ యేమిటంటే, వొక కవిని చదవడం మొదలెడితే, కనీసం రెండు నెలలు అంతా ఆ కవి కవిత్వమే చదివే వాణ్ని. బెజవాడలో నాకు అట్లా కలిసి వచ్చింది కూడా! టాగోర్ లైబ్రరీ, ప్రబోధ బుక్ సెంటర్, మోహన ప్రసాద్ గారినీ, టీయల్ కాంతారావు గారినీ బతిమాలుకొని సిద్ధార్థ కాలేజీ లైబ్రరీ, యింకో స్నేహితుణ్ణి వొప్పించి లయోలా లైబ్రరీ—మొత్తానికి ఆ రెండు నెలలు అష్ట కష్టాలూ పడీ Wallace Stevens కవిత్వ వ్రతం చేశా.
యింతా చేస్తే, Wallace Stevens ఇప్పుడు మా వూరికి దగ్గిరలో 1879లో రీడింగ్ అనే చోట పుట్టాడు. మా పొరుగు రాష్ట్రం కనెక్టికట్ లో వుద్యోగం చేసి, అక్కడే 1955లో చనిపోయాడు. పోయినేడాది కనెక్టికట్ కాలేజీలో సూఫీ కవిత్వం గురించి మాట్లాడడానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ మహాకవి తిరిగిన వీధుల్లో తిరుగుతున్నాను కదా అని యెంత సంతోషమేసిందో! యింత అద్భుతమైన కవిత్వం రాసిన Wallace Stevens వొక ఇన్సురెన్సు కంపెనీలో నిత్యం అంకెలతో కుస్తీపట్లు పడుతుండే వాడంటే నమ్మబుద్ధి కాలేదు.
ఆ ఇన్సురెన్సు కంపెనీ గోడల మీద మళ్ళీ ఆ Thirteen Ways of Looking at a Blackbird కవిత్వ వాక్యాలు కనిపించి, బెజవాడలో నా ఇరవైల కవిత్వ అన్వేషణ గుర్తొచ్చింది.
I
Among twenty snowy mountains,
The only moving thing
Was the eye of the blackbird.
II
I was of three minds,
Like a tree
In which there are three blackbirds.
III
The blackbird whirled in the autumn winds.
It was a small part of the pantomime.
IV
A man and a woman
Are one.
A man and a woman and a blackbird
Are one.
V
I do not know which to prefer,
The beauty of inflections
Or the beauty of innuendoes,
The blackbird whistling
Or just after.
VI
Icicles filled the long window
With barbaric glass.
The shadow of the blackbird
Crossed it, to and fro.
The mood
Traced in the shadow
An indecipherable cause.
VII
O thin men of Haddam,
Why do you imagine golden birds?
Do you not see how the blackbird
Walks around the feet
Of the women about you?
VIII
I know noble accents
And lucid, inescapable rhythms;
But I know, too,
That the blackbird is involved
In what I know.
IX
When the blackbird flew out of sight,
It marked the edge
Of one of many circles.
X
At the sight of blackbirds
Flying in a green light,
Even the bawds of euphony
Would cry out sharply.
XI
He rode over Connecticut
In a glass coach.
Once, a fear pierced him,
In that he mistook
The shadow of his equipage
For blackbirds.
XII
The river is moving.
The blackbird must be flying.
XIII
It was evening all afternoon.
It was snowing
And it was going to snow.
The blackbird sat
In the cedar-limbs.
3
యెందుకు యీ కవిత అంత ఆకర్షణ నాకు?!
మొదటి సంగతేమిటంటే, అప్పటిదాకా కొరుకుడు పడని చాలా కవిత్వం చదివాక యిది కాస్త ప్రాణానికి హాయిగా అనిపించింది. సంక్లిష్టత లేదని కాదు, వుంది. కాని, అర్థమయ్యే సంక్లిష్టత అందంగా వుందనిపించింది. చదవగానే యీ నల్లపక్షి యేమిటన్న ప్రశ్న వస్తుంది. ఆ నల్లపక్షిని చూసే పదమూడు సన్నివేశాల్ని కవి కల్పించాడు. ఆ ఊహాశక్తి నాకు బాగా నచ్చింది. ప్రతి ఊహా వొక చిత్రపటంలా మనసులో వేలాడుతూ వుండిపోతుంది, కవిత అర్థమయ్యే లోపు!
అజంతా కవిత్వంలో మంత్రమహిమేదో వుందని ఆ రోజుల్లో అనుకునే వాళ్ళం. నిజానికి చాలా కవితల్లో అజంతా రాజకీయ దృశ్యాల్నే వర్ణిస్తూ వుంటారు. కాని, ఆ రాజకీయ దృశ్యాలు మిగతా సామాజిక కవిత్వంలాగా crude గా వుండవు. తనదైన ఊహాశక్తిని అద్ది, వాటికి ఆ సామాజిక సందర్భాలకు మించిన విలువని జోడిస్తూ వుంటుంది అజంతా కవిత్వం. బహుశా, మేం కలిసినప్పుడల్లా అజంతా అలాంటి ఊహాశక్తి గురించే చెప్తున్నారేమో అనిపిస్తుంది నాకు లోతుగా ఆలోచిస్తే!
యీ విషయంలో అజంతాకీ, Wallace Stevens కీ నాకు చాలా పోలికలు కనిపిస్తాయి. అయితే, అజంతా గారు ప్రతీకాత్మకంగా చెప్తే, Wallace Stevens వాచ్యంగానే అనేకసార్లు ఊహాశక్తి గురించి మాట్లాడుతూ వచ్చాడు. అసలు ఊహా శక్తినే వొక సాహిత్య విలువగా ప్రతిపాదిస్తాడు Wallace Stevens.
". . .for the poet, the imagination is paramount, and . . . he dwells apart in his imagination, as the philosopher dwells in his reason, and as the priest dwells in his belief . . . ."
ఆ మాటకొస్తే, Wallace Stevens కవిత్వాని విశ్లేషించిన విమర్శకులు కూడా అదే ప్రమాణంగా అతని కవిత్వాన్ని తూచారు. ప్రసిద్ధ విమర్శకుడు, కవిత్వ అధ్యాపకుడు హెరాల్డ్ బ్లూమ్ అంటాడు:
Here is a good place to begin: stop hunting for “meaning,” per se, and simply look at the poems as imaginative brain-clouds you get to ride along on.
కాని, నాకు బాగా నచ్చిన మాట Stevens గురించి పుస్తకం రాసిన James Longenbach అన్నాడు: “The point is not so much to understand the poems (for when we understand something, we don’t need it anymore, and we don’t read it again); the point is to inhabit the poems. By doing so, we recognize that our humanity is not constituted by our ‘mastery’ of something. It is constituted by our willingness to humble ourselves to the ‘mystery’ of something.”
యిప్పుడు మన అజంతా చెప్పిన మాటలూ, Wallace Stevens అన్న మాటలూ బేరీజు వేసుకుంటే, కవిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోడానికి పైన ఉదాహరించిన Thirteen ways కవిత నిజానికి కవిత్వం చదవడం గురించే అని నాకు అనిపిస్తుంది.
కవిత్వం చదవడానికి వొకే కోణం లేదు, వొకే దారి లేదు. కనీసం పదమూడు దారులూ కోణాలూ వున్నాయన్న మాట!
యిప్పుడు యింకో సారి మీరు ఆ కవిత చదివితే, ఆ పదమూడు కోణాలు యేమిటో మీకే అర్థమవుతుంది. మీ ఊహకి అందనిది ఏదీ లేదనీ తెలుస్తుంది!

ఎంట్రీ అను ఇంట్రో


Image may contain: text
1


విత్వం యెందుకు చదవాలి అన్న ప్రశ్నలోంచి మొదలవుతున్న వెతుకులాట యిది.

కొత్త వాక్యం కోసం ప్రతిసారీ ప్రశ్నించుకుంటూ, చుట్టూ వున్న జీవితాన్నీ, మనుషుల్నీ, పుస్తకాల్నీ శోధించుకుంటూ కొన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాల్ని సమకూర్చుకునే సాధనలో భాగం  కూడా-

సమాధానాలు రాబట్టానన్న తృప్తి నాకు లేదు. ఆమాటకొస్తే, యింకా మిగిలి వుండి, నన్ను రంపాన పెడ్తున్న నొప్పిలోంచే యిప్పటికిప్పుడు యిలా రాస్తున్నాను.
రాస్తున్నాను అనే కంటే “చెప్పుకుంటున్నాను” అనే క్రియ/ ప్రక్రియ యిక్కడ కచ్చితంగా అనిపిస్తోంది. మీ నలుగురి మధ్య కూర్చొనో, మీతోపాటు నడుస్తూనో, తింటూనో, తాగుతూనో నన్ను నేను వెతుక్కుంటున్న కొన్ని ఘడియల అక్షర రూపం యిదంతా-

మొదటి కవిత అనే పొద్దు పొడుపు నేనెప్పుడు అనుభవించానో, ఆ మొదటి వాక్యం నన్ను ఎప్పుడు ఆవహించిందో చెప్పలేను గుర్తు లేదు కాబట్టి-

బహుశా మొదటి వాక్యం వొక అర్థం లేని అసంబద్ధ కూని రాగమై వుంటుంది. లేదూ, అర్థం వెతుక్కోలేక పడిన నానావిధ అవస్థల వొంకర టింకర అయ్యి వుంటుంది. వొక్కటి మాత్రం చెప్పాలి, నాలో పుట్టిన ఆ మొదటి వాక్యపు పొద్దుకి నేనెప్పుడూ వంద వందనాలు చెప్పుకుంటాను. ఆ పొద్దే లేకపోతే యీ బతుక్కి వొక అర్థమేమీ వుండేది కాదేమో!

అప్పటి నించీ వొక ప్రశ్న నన్ను నిలువునా  దహిస్తూనే వుంది.  అట్లా అనుకోకుండా పొడిచిన ఆ వాక్యపు పొద్దులో యింకా నేను మిగిలే వున్నానా అని!
2


ప్రశ్నలు అడగడం సులువు. తేలికపాటి సమాధానాలు అంటే యీ పూటకి అన్నం తిని, నిద్రపోయే సుఖాన్నిచ్చే సమాధానాలు యిచ్చుకోవడమూ/ యివ్వడమూ కూడా తేలికే కావచ్చు. కాని, నిద్ర పట్టనివ్వని, యీ పూటకి అన్నం మెతుకు ముట్టనివ్వని ప్రశ్నలు వుంటాయి. కవిత్వానికి సంబంధించి ముఖ్యంగా వొక కవి తనని తాను నిలదీసుకొని అడిగే ప్రతి ప్రశ్నా అలాంటిదే- యెవరైనా ఆ ప్రశ్న అడక్క ముందు తనకి తానే నిలువద్దంలో నిలబడే సత్తా యెంత మందిలో వుంటుందో చెప్పలేం. కనీసం కొన్ని బలహీనమైన సమాధానాలు తన దగ్గిర వున్నాయన్న కవులు యెంత మంది వుంటారో కూడా చెప్పలేం. యిక్కడ యింకో అసుఖం కూడా వుంది. అసలు అట్లా ప్రశ్నించుకొని, సమాధానాలు వెతుక్కునే వెసులుబాటు రోజువారీ బతుకు యిస్తుందో లేదో కూడా చెప్పలేం.  యిప్పటికిప్పుడు అది కష్టమే! కత్తి మీద సాము అంటారే, పునరుక్తి దోషం అంటినా సరే, అట్లాగే అనుకోవాలి యీ అవస్థని-

మొదటి ప్రశ్న యెప్పుడూ వొక్కటే: అసలు కవిత్వం యెందుకు చదవాలి? కవిత్వమే యెందుకు? మిగిలిన అనేక వచన కవిత్వేతర రూపాలు వుండగా వొక్క కవిత్వం దగ్గిరే యెందుకు మాటిమాటికీ తచ్చాడుతూ వుండడం?!
నా మటుకు నాకు వొక్కటే అనుభవం: ప్రతి కవితా యేదో నాదే అయిన ఆత్మీయ  సందర్భంలోకి నన్ను తీసుకువెళ్తుంది.  అక్కడ నన్ను నేను చూస్తూ నిలబడ్తాను, నదిలో ప్రతిబింబాన్ని చూస్తున్నట్టే! యీ పని మిగతా సాహిత్య రూపాలు చేయలేవా అంటే చేయలేవనే అంటాను. బహుశా, కొంత తీక్షణంగా, లోతైన ఆలోచనతో రాసిన దగ్గరి స్నేహితుడి లేఖ అలాంటి పని చేయచ్చు. అందుకే, కవిత్వం చాలా సార్లు నా కోసమే రాసిన సన్నిహిత లేఖలాగా అనిపిస్తుంది కూడా.

అయితే, యీ సందర్భంలో యింకో ప్రమాదాన్ని గురించి హెచ్చరించకుండా వుండలేను. కవితని కేవలం అలాంటి వ్యక్తిగతమైన కోణం నించి మాత్రమే చదువుకుంటూ వెళ్తే, ఆ కవిత ఆవిష్కరిస్తున్న యితర అనేక లోకాలు మనకి తెలీకుండా పోవచ్చు. మొదట “నేను” అనేది యెంత అవసరమో, కవిత మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుతున్నప్పుడు ఆ “నేను” ని దాటుకుంటూ వెళ్లిపోవాలి నాలోని చదువరి. అప్పుడు కవితలోని “ప్రపంచ” బాధ కూడా నా కోసం తలుపు తీసుకొని, నన్ను యింకో లోకంలోకి తీసుకువెళ్తుంది. నిజానికి అలాంటి యింకో లోకపు చీకటి వెలుగులు తెలుసుకోవడం కోసమే నేను చదువుతాను.

నేను యిలాంటి వెతుకులాటలో వున్నప్పుడే యీ మధ్య ది అట్లాంటిక్ అనే పత్రిక పేజీలు  వూరికే అలా తిరగేస్తూ వుంటే, మార్క్ యకీష్ అనే అమెరికన్ కవి నా కోసమే అన్నట్టు యిలా అన్నాడు:

Try to meet a poem on its terms not yours. If you have to “relate” to a poem in order to understand it, you aren’t reading it sufficiently. In other words, don’t try to fit the poem into your life. Try to see what world the poem creates. Then, if you are lucky, its world will help you re-see your own.

నాకూ యీ ప్రపంచానికీ మధ్య యేవో మాటలు నడుస్తూ వుంటాయి. నా చుట్టూ వుండే మనుషులు నాతో నిరంతరం యేదో మాట్లాడుతూనే వుంటారు. నన్ను రకరకాలుగా కదిలిస్తూ అదిలిస్తూ వుంటారు. అలాగే, నాకూ నా చుట్టూ వుండే కవులకూ మధ్య యేదో వొక తెలియని అవగాహన వుంటుంది. వాళ్ళూ నేనూ అదేపనిగా యేదో తవ్వుకుంటూ వుంటాం. యీ మధ్య వొక కవితలో రాసుకున్నాను అదే-

వొక నువ్వూ ప్రతి నేనూ
వొకటేదో పురావస్తు తవ్వకంలో
నిమగ్నమైన పనిముట్టులాగా-
కాని, యీ తవ్వకం పని గురించి యెట్లా మాట్లాడాలి యిప్పటికిప్పుడు?

నేను కలిసిన వ్యక్తుల్లోంచి కవిత్వ సందర్భాలు చెప్పాలి. చదువుతున్న పుస్తకాల్లోంచి నెమలీకల్ని, యీ క్షణాల్ని వెలిగించే వెల్తురు పిట్టల్ని ఎగరేసి చూపించాలి. యిప్పుడే ఆలోచనల్లో మెదిలిన నిప్పు కణికని అరచేతుల్లో బంధించి స్నేహితుడికి దాని వేడిని తాకి చూడమని  చెప్పాలి. అవన్నీ యిప్పటికిప్పుడు జరిగి తీరాలని నా కోరిక.

ఆ కోరికలోంచి యిదిగో “యిప్పటికిప్పుడు” యిలా.


*

Not in Anyone’s Name!


1
యిప్పుడు నేనేమీ వణికిపోవడం లేదు. నన్ను భయం చాపలో చుట్టి నువ్వు యెక్కడికో విసిరేయనూ లేవు. వొక చలికాలపు మసక చీకటిగా మసిలే వాణ్ణి కాదు నేను. నా భుజమ్మీద నీ చేతుల్ని మనసారా చుట్టడం సరే, కనీసం నీ చేతి నీడ కూడా యేనాడూ పడలేదు కనుక నాలోపల మెలితిరుగుతున్న నిప్పు సముద్రాల అలికిడి నీకు తెలీదు.

2
నువ్వు అచ్చోసి వదిలేసిన కాగితాలో, ఇరవైనాలుగ్గంటల నీ దృశ్య పహరాలో , వూరేగిస్తున్న వెయ్యి నాల్కల నోళ్లో , ఆ నోటి మాటల మంటలో , ఆ మాటల్లోని విషమో నన్ను కనికట్టు చేస్తూ వుంటాయని అనుకుంటూ వుంటావ్. నేనో కొత్త దృశ్యాన్ని రచిస్తూ వుంటానని, కొత్త మాటని వూహిస్తూ వుంటానని, నీ వూహకేమాత్రం తోచని సమూహమై వస్తానని అనుకోలేదు కదా! వొక్క నిప్పు తునక చేతికందితే చాలు నేను లావాని. వొక్క నీటి చుక్క తాకితే చాలు నేను సునామీని.

3
నీకంటూ ఏమీ మిగల్లేదు, నువ్వొక రంగువో పేరువో యింకేదో తప్ప నువ్వు యెప్పుడూ యేమీ కాదు. పుట్టిన మట్టిలోని అమ్మతనాన్ని అమ్మకానికి పెట్టినవాడివి, మా నమ్మకాల విత్తనాల్లో విషం పోసి ద్వేషాన్ని పండిస్తున్న వాడివి, లోపలి నెత్తురంతా తోడిపోసి ప్రతి శరీరాన్నీ యెండిపోయిన దిగుడు బావి చేస్తున్న వాడివి – యివాళ నీ పేరు వొక రక్కసి మోళీ.

4
నువ్వూహించని రంగుతో రాస్తున్నా నా పేరు.
*

పద్యం పుట్టుక గురించి మళ్ళా …!

చిత్రం: రాజశేఖర్ చంద్రం 



1 


కాసింత నేలని తవ్వి, వొక సీసాలో కాలాన్ని కట్టేసి
దాన్ని కప్పేశాం, గుర్తుందా?
మరీ చిన్నప్పటి సరదా కదా,
గుర్తుండి వుండదులే!


*
 పద్యం కూడా అంతేనా ?

2

రాయడానికేమీ లేని తనం
నీకూ, నాకూ , బహుశా అందరికీ.
కచ్చితంగా ఇప్పుడే ఇష్టపడలేని హోంవర్కులాగా.
ఎంతకీ ప్రేమించలేని సిలబస్ లాగా.
బాధ లేదని కాదులే!
కాకపోతే, ఎవరి బాధో తప్ప
రాయలేని తనం
అరువు కళ్లతో ఏడుపు,
కొయ్య కాళ్ళతో పరుగు!  
*
ఏదో వొక కొయ్య కాలు చాలదేమో,  లోపలి పద్యానికి!


3

సొంతమూ, పరాయీ అని కాదు కాని
నువ్వు నీ దేహంలో సంచరించడం మానేసి
ఎంత కాలం అయ్యింది, చెప్పకూడదూ, కాస్త!
చర్మం కూడా  పరాయీ చొక్కాలాగే అనిపిస్తోందీ మధ్య.
  
*
మాటలో తేలిపోతుంది, నిజమేదో, కానిదేదో!

 4

తవ్వోడ దొరికింది సరే,
అదే పద్యం అనుకుంటున్నాం
నువ్వూ, నేనూ, అందరం!
లోపలా, బయటా చాలా చాలా తవ్వి పోశాం కానీ,
 లేని చోట తవ్వుకొని, వెతుక్కుంటే – దొరుకుతుందా, పద్యం?

  *
పద్యం పుట్టుక  అసలేమైనా గుర్తుందా?
వుండి వుండదులే,
మరీ చిన్నప్పటి సరదా కదా?!
 

ఇంకో జీవితంలోకి మార్క్వెజ్!

A kind of emptiness in his life had begun there. From then on he had been unable to distinguish, to remember what events were part of his delirium and what were part of his real life.
పందొమ్మిదేళ్ళ వయసులో మార్క్వెజ్ రాసుకున్న మొట్ట మొదటి కథలో వొక వాక్యం అది.
తను రాసుకున్న మొదటి వాక్యాలతో పదే పదే ప్రేమలో పడడం ఏ రచయితకైనా ఎంత ఇష్టంగా వుంటుందో, అంత కష్టంగానూ వుంటుంది. ఆ వాక్యాల నునులేతదనంతో పాటు వాటిలోని అమాయకత్వం అతన్ని ఎప్పుడూ గుచ్చి గుచ్చి చూస్తుంది. తనకి తెలియకుండానే అతను ఆ వాక్యాల్ని తిరగ తొడుక్కుంటూ వుంటాడు, కాని, ఎప్పుడూ వొక కొత్త చొక్కా తొడుక్కునే పిల్లాడిలాగా సంబరపడిపోతుంటాడు. అలాంటి కొన్ని సంబరాల కలయిక – మార్క్వెజ్ ఇప్పటిదాకా గడిపిన జీవితం! అతని ఇంకో జీవితం ఇప్పుడు మొదలవుతుందని నమ్ముతున్నాను కాబట్టి, నా లోకంలో మార్క్వెజ్ కి మరణం లేదు.
ఇవాళ సాయంత్రం మార్క్వెజ్ కన్ను మూశాడని తెలిసిన తరవాత ఆ పందొమ్మిదేళ్ళ వయసు నించి ఇవాల్టి ఎనభయ్యో ఏడు దాకా అతని ప్రయాణం ఏమిటా అని ఆలోచిస్తూ వొక రకమైన అస్థిమితత్వంలోకి జారిపోయాను. ప్రతి వాక్యాన్ని వొక అందమైన జ్ఞాపకంగా చెక్కే శక్తి వున్న మార్క్వెజ్ నిజానికి ఈ రెండేళ్ళ కిందటి నించి వొక్క జ్ఞాపకాన్నీ తలచుకోలేని విస్మృతిలోకి జారిపోయాడు, అల్జీమర్స్ అనే దయలేని వ్యాధి వల్ల!
“What matters in life is not what happens to you but what you remember and how you remember it.”
మార్క్వెజ్ రాసిన ఆ వాక్యం నిన్నటి నించీ విపరీతమైన ఉద్వేగంతో నా లోపల చప్పుడు చేస్తోంది. ఈ చప్పుడు వొక్కో సారి నా చెవుల్ని ఇంకే చప్పుడూ వినలేని స్థితిలోకి తీసుకు వెళ్తోంది. నన్నురకరకాల తలుపుల్లోంచి మార్క్వెజ్ అనే వొక అనేక గదులూ తలుపులూ కిటికీలూ వున్న విశాలమైన సౌధంలోకి లాక్కు వెళ్తోంది.
140417170605-01-gabriel-garcia-marquez-horizontal-gallery
       2     
మొదటి వాక్యాలు రాస్తున్నప్పుడు అతని వయసు పందొమ్మిది. అతని మొదటి వాక్యాలు చదువుతున్నప్పుడు నాకూ పందొమ్మిదే!
కాఫ్కాలూ, కామూలూ, ఇలియాస్ కానెట్టీలూ, పదే పదే చదివే షేక్స్పియర్ మాక్బెత్ లూ, బైరాగి కవిత్వాలలోంచి మళ్ళీ రాస్కల్నికోవ్, హామ్లెట్లూ, డాలీ రేఖలలో కూడా దాక్కున్న అసంబద్ధ వాక్యాలూ, త్రిపుర అనే దేశంలో వొంటరి సంచారాలూ తెగ సందడి చేసే ఆ పందొమ్మిదేళ్ళ అమాయకత్వపు అంతిమ దినాల్లో- బెజవాడ గాంధి నగర్ “ప్రబోధ” బుక్ సెంటర్లో అనుకోకుండా దొరికిన One Hundred Years of Solitude – ఆ యవ్వన కాలపు బైబిల్.
నండూరి సుబ్బారావు గారు “నమిలి మింగిన నా ఎంకి” అని ఎందుకన్నారో అప్పుడే అర్థమైంది. ఈ నవల నన్ను నమిలి మింగేసిందో, నేను ఆ వాక్యాల్ని నమిలి మింగానో తెలియదు. కాని, రాసే వాక్యం మీద చచ్చేంత మమకారాన్నీ, సంశయాన్నీ నింపిన నవల అది.
ఆ తరవాత చాలా కాలం తరవాత Love in the Time of Cholera చదివి, కొన్ని నిద్రలేని రాత్రులు గడిపాక మార్క్వెజ్ ని తట్టుకునే శక్తి పోయింది నాకు! జీవితానికి మరీ అంత సున్నితత్వం అవసరమా అనే సందిగ్ధంలో పడిపోవడం అప్పుడే మొదలయింది. సున్నితత్వాన్ని మించిన యుద్ధం లేదని ఎక్కడో నేను రాసుకున్న వాక్యానికి మూలం ఆ నవలలో, ఆ నవల చుట్టూ నేను అల్లుకున్న మాయా వాస్తవికతలో వుంది.
కాని, సున్నితత్వాన్ని నిశ్శబ్దంతో కానీ, కృత్రిమమైన మౌనంతో గాని ఆట్టే కప్పెట్టలేమని కూడా అప్పుడే అర్థమవడం మొదలైంది. నా లోపల నేను చేసుకుంటూ పోతున్న యుద్ధంలో నాతో నేనే తలపడే సన్నివేశంలో నేను మాత్రమే రాసుకోగలిగే వాక్యంలో మాత్రమే నాకు విముక్తి వుందని మార్క్వెజ్ నాకు నేర్పడం మొదలు పెట్టాడు. కచ్చితంగా అప్పుడే నాకు ఇంకా చదవాలి చదవాలి ఈ సున్నితత్వపు అంతు చూడాలి అన్న కసిని పెంచుకుంటూ వెళ్ళాడు. Love in the Time of Cholera అనే నవల యాభై ఏళ్ళ తరవాత ఎప్పుడో మళ్ళీ పుట్టుకొచ్చే, ఉబికి వచ్చే ప్రేమ గురించి అనుకుంటాం కాని, నిజానికి ఆ నవలలోపలి అసలు కథ ఈ సున్నితత్వపు పునర్జన్మ కాదా!?
అవును – అనే నా సమాధానం, ఎలాంటి సంశయం లేకుండా!

3
images
అయితే, మార్క్వెజ్ తో నా అసలు సిసలు సహప్రయాణం 1995 తరవాతనే!
ఆ ఏడాది మార్క్వెజ్ కథలు Strange Pilgrims ఇంగ్లీషు అనువాదం నా కంట పడింది. వొక ఆదివారం పొద్దున్న బెజవాడ అలంకార్ సెంటర్లో సైడ్ వాక్ మీద పరచుకున్న పుస్తకాల మధ్య రికామీగా తిరుగుతున్నప్పుడు Strange Pilgrims పుస్తకం అట్ట నన్ను నిలబెట్టేసింది.
అప్పట్లో ఉద్యమం ఏమిటంటే: కొత్తగా తెచ్చిన పుస్తకం రెండు రోజుల్లో వేడివేడిగా చదివేయాలి. చదివాక అందులో వున్న వాక్యాలు వొక నోట్ బుక్ లో తిరగరాసుకోవాలి. ఇంకో వారం తరవాత ఆ వాక్యాలు మళ్ళీ చదువుకొని, వాటిని తెలుగులోకి తర్జుమా చేసుకోవాలి. మళ్ళీ చదువుకోవాలి. చదువుకుంటూ నిద్రపోవాలి. నిద్రలో ఆ వాక్యాల్ని కలవరించాలి. ఇవన్నీ జరక్కపోతే ఆ రచయితకి నా లోకంలోకి వీసా లేదు.
కాలేజీలో వున్నప్పుడు మహాకవి టాగూర్ గురించి నాకొక థియరీ వుండేది. టాగోర్ గొప్ప కవీ కాదు, మంచి నవలా రచయిత అంత కంటే కాదు, గొప్ప కథకుడు అని! అలాగే, శరత్ మంచి కథకుడు కాదు, గొప్ప నవలా రచయితా అని! అలాగే… అలాగే, త్రిపుర అసలు కథకుడు కాదు, మనకి తెలియని/ మనల్ని ప్రక్రియ పేరుతో నిరంతరం మోసపుచ్చే రహస్య నవలా రచయిత అని!
Strange Pilgrims చదివాక- అలాంటి థియరీ కనిపెట్టేసాను. అప్పుడు కొంత కాలం నా వాదమూ తగవూ ఏమిటంటే, మార్క్వెజ్ నవలా రచయిత కంటే ఎక్కువగా గొప్ప కథకుడు అని!
మార్క్వెజ్ వొక కొత్త రకం భాష వాడుతున్నాడని, వొక కొత్త రకం వాస్తవికత మాట్లాడుతున్నాడని మనకి కచ్చితంగా అర్థమైతే, అతని అన్ని ప్రాణాల అసలు చిలక Strange Pilgrims లో వుందని మీరు కూడా వొప్పుకుంటారు. ఈ పన్నెండు కథలు రాయడానికి అతనికి పద్దెనిమిదేళ్ళు పట్టిందట. అంటే, ఆ కథల్లో ఎన్ని ప్రాణాలు పొదిగాడో అర్థమై వుండాలి కదా! అందులో మొదటి కథ 1970లలో వొక కలలో పుట్టిందట. ఆ కలలో మార్క్వెజ్ కి అంత్యక్రియలు..దోస్తులంతా వచ్చారట. అంతా అయిపోయాక ఎవరి దారిని వాళ్ళు వెళ్లిపోతున్నప్పుడు, తను కూడా వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యాడు మార్క్వెజ్. అప్పుడు వొక చెయ్యి అతన్ని బలంగా వెనక్కి లాగి, “you’re the only one who can’t go!” అన్నదట. అంతే! మార్క్వెజ్ అక్కడే వుండిపోయాడు. అందరూ వెళ్ళిపోయారు. అప్పుడు మార్క్వెజ్ కి అర్థమైంది: చనిపోవడం అంటే స్నేహితుల్ని మళ్ళీ కలవలేకపోవడం అని!
స్నేహితుల్ని కలవలేని ఆ వెలితిలోంచి పుట్టిన కథలు ఇవి. వ్యక్తిగతంగా నాకు ఈ కథలు ఎందుకు నచ్చాయంటే, మార్క్వెజ్ ఇతర రచనల్లో అతని దుఃఖం చాలా transparent గా కనిపిస్తుంది. కాని, ఈ కథల్లో ఆ దుఃఖాన్ని ఏ చేరుమాలుతోనూ దాచుకోలేనితనం కనిపిస్తుంది. అది అప్పుడే చెంప మీద జారి, ఆరిపోడానికి ససేమిరా నిరాకరించే తడి చుక్కలా గోరువెచ్చగా అనిపిస్తుంది ఈ కథల్లో!
వున్న వూళ్ళోనే దిగడిపోయిన మనిషికి వాస్తవికత అన్ని కోణాలూ అర్థమవుతాయని అనుకోను. వలసపోయిన కళ్ళకి కొత్త చూపుల రెక్కలు వస్తాయి. తన దేశానికి దూరంగా వుండి, తనకి తానూ, తన వాళ్ళూ, ఆ పరదేశంలోని వాళ్ళు కూడా పరాయీగా, లేదంటే కొంత ఎడంగా కనిపిస్తున్నప్పుడు మార్క్వెజ్ ఈ కథలు రాసుకున్నాడు. ఆ దూరపు దుఃఖంలో తన వూరికి తను ఎంత దగ్గిరగా వుండాలనుకుంటున్నాడో ఆ ఎడబాటు బాధలోంచి తనకోసమే రాసుకున్న కథలు ఇవి. అవి, కొన్ని క్షణాల్లో నావి అనిపించాయి అంటే, ఆ క్షణాల్లో నేనూ మార్క్వెజ్ తరహా వాస్తవికతలోకి వెళ్ళిపోయానన్న మాట!
ఎలాంటి వాస్తవికత ఇది?! వినండి మార్క్వెజ్ ఏమంటున్నాడో!
True memories seemed like phantoms, while false memories were so convincing that they replaced reality.
నా మిత్రులు చాలా మందికి తెలుసు, నా ఆలోచనల ప్రయాణం మార్క్స్ తో మొదలయింది, మరీ ముఖ్యంగా : The philosophers have only interpreted the world, in various ways; the point is to change it. అన్న వాక్యం. ఇది నా నోట్ పుస్తకాల్లోనూ, ఖమ్మం గోడల మీద ఎర్రెర్రగా రాసుకున్న రోజులన్నీ గుర్తే!
కాని, ఎంతో కొంత లోకాన్ని చూశాక, ఎన్నో కొన్ని పుస్తకాల్ని చదువుకున్నాక, ఎన్నో సంభాషణల తరవాత నాకు అర్థమైందేమిటంటే: మార్పు సుదూర లక్ష్యమనీ, అసలు వాస్తవికతనే ఇంకా సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాల్సి వుందనీ! వేయి పూలలో కనీసం వొక పది పూలయినా పూర్తిగా వికసిస్తే చాలు అని!
తన మరణానికి మరుసటి రోజు – మార్క్వెజ్ మళ్ళీ అదే చెప్తున్నాడు నాకు!
ఈ వాస్తవికతకి నేనెప్పటికీ వొక strange pilgrimని!
*

కాలం మారినా, సందర్భం అదే!


-సొదుం శ్రీకాంత్
~


మరేమీ తొడుక్కోను
ఎముకల చుట్టూ అల్లుకుపోయిన కండరాల మధ్య
ఉప్పొంగే కలల సరీసృపం
ఈ గరుకు నేల ఇరుకు గదుల గుండా
నీటిలోపల మెలితిరిగే కణాల
ఉక్కిరి బిక్కిరి సందర్భం( బాడీ లాంగ్వేజ్' )
ప్రపంచం మొత్తం పెట్టుబడి వలలో చిక్కుకున్న వలస వాదానంతర వలసవాద సందర్భంలో మనిషి సరుకైన నేపథ్యంలో , విలువల అసలు అర్థం మారిపోయి ఆర్ధిక, సరుకు, మారకపు విలువలే అసలు విలువలుగా చెలామణి అవుతున్న చోట మనసు అనునిత్యం మెలిపెట్టబడుతూ ఉంటుంది. బాధితులే నేరగాళ్ళై , అసలు నేరగాళ్ళు అభివృద్ధికి చిరునామాలైపోయిన యుద్ధోన్మాద అభివృద్ధి అంగడి వ్యవస్థలో , సున్నితమైన మనుషుల జీవన ప్రయాణం నిత్య గాయాల నదీ ప్రవాహంలా సాగాల్సిందే. తప్పదు. కానీ ఆ గాయాలకి పూతపూయడాకి మనిషికి కళలు అవసరం నిన్నటిలాగే నేడు కూడా ఎంతగానో ఉంది. ( ఆ కళలు కూడా అంగడి సరుకైన మాట వాస్తవం. కానీ అది మరోచోట రాసుకుందాం. ) అది ఏ కళా రూపమైనా కావచ్చు. అలాంటి కళా రూపాలలో నా వరకు నాకు అనునిత్యం తోడుండేది కవిత్వం. నాకున్న వేదన అనే జబ్బుకు కవిత్వం ఓ టానిక్లాగా పనిచేస్తుంది.

నడిచే కాళ్ళ చుట్టూ సంకెళ్ల మోతలు
ఇప్పుడే పుట్టిన శిశువు ముఖమ్మీద యుద్ధ విమానాల నీడలు

మూడో ప్రపంచాన్ని గురిచూస్తున్న గూఢచారి భాషా తెలుసు
జాలీ దయా కరుణా శాంతీ స్వేచ్ఛా అన్నీ శిథిలాలు
వాటి ప్రాణాల కొసలు మిగిలి ఉన్నాయేమోనని ఈ వెతుకులాట
….
ఒకే ఒక్క అనుమానంతో నిప్పులు పురిపిస్తావ్
ప్రాణమున్న బొమ్మలతో ఆడుకోవడం నీకు బలే సరదా

కుప్పకూలిన చోటే లేచి నిలబడుతున్నాను
ముసుగు కప్పుకుంటే సూర్యున్నైనా నిలదీస్తాను…

ఇప్పుడు యుద్ధం జరగని ప్రదేశమే లేదు. పొలాలపై పురుగు, ఎరువు మందు కంపెనీలు యుద్ధం ప్రకటించాయి. అడవిపై మైనింగ్ కంపెనీలు యుద్ధం చేస్తున్నాయి. అమ్మ ఒడి మొదలుకుని , బడి గదుల వరకూ ఏది చూసినా ఒక యుద్ధ వేదికై పోయింది. దేశాలే కాదు ప్రతి దేహమూ ఓ యుద్ధ వెదికే నేడు.
కవి కూడా అక్కడే ఉన్నాడు. వనరుల దోపిడీకై వాడికి మారణాయుధాలు ఆయుధమైతే కవికి మాత్రం మనిషి మానవత్వం ప్రాతిపదికన తన కలమే ఆయుధమయ్యిందానడానికి పిరంగులై పేలిన ఈ పదాలే సాక్షి.
ఈ పదాలు చదువుతుంటే వేదన వ్యక్తిగతం కాదని మనసుకు కొంత ఊరట కలుగుతుంది. ఈ పదాలలో ఊతమిచ్చే చేతులుండాయనిపిస్తుంది. కవిత్వంలో కేవలం కన్నీళ్ళే కాదు కోటానుకోట్ల కరచాలనాలుంటాయనిపిస్తుంది, రాలిపోయిన కలలూ , కాలిపోతున్న పూదోటల తాలూకు ప్రశ్నలు నిరసన కెరటాలై ఎగిసిపడుతాయి. ఇలా కవిత్వం పరిధి అనంతంగా సాగిపోతుంది.

యుద్ధానికి ఒక కాలం లేదు
ఒక స్థలమూ లేదు
అది ఇరాకో పాలస్తీనానో కానక్కరలేదు
రువాండోనో, జాప్నానో, కాశ్మీరో కాకపోవచ్చును
యుద్ధం ఈ క్షణాన ఇక్కడే నా మీద(యుద్ధం ఇక్కడే …)
మళ్ళా ఇప్పుడు ముళ్ళకంచెలు, సరిహద్దుల ఉన్మాదంతో , కత్తి అంచున వేలాడుతున్న నెత్తుటి చుక్కలా భూమి ఒక రక్త బిందువుగా మారిన యుద్ధసమయంలో కొంత కవిత్వం తప్పనిసరయ్యింది. ఎందుకంటే కవిత్వానికి తప్ప ఒట్టి మాటలతో మనసు సంతృప్తి పడదనిపించింది.

పాసుపోర్టులు అంతర్జాతీయ అబద్ధాలు
లోపలి నిజ పౌరుసత్వాన్ని దాచేస్తాయి
నెత్తిమీద ఒక ఆకాశం ముక్కని అతికించి
ఆ అద్దంలో నుంచి నన్ను చూస్తాయి

నువ్వు గీసిన సరిహద్దుల మధ్య
ఒరిగే దేశం కాదు నాది
జంగమం నా నిజస్తావరం
స్తావరం నా సమాధి ఫలకం
జంగమ కల నా ఇలాకా
(జంగమం)

సిరియాలో ఎంతటి విద్వంసం జరుగుతున్నా , యెమన్ పై అమెరికా వెనకుండి సౌదీతో బాంబులు కురిపిస్తిన్నా, మరీ ముఖ్యంగా గత కొన్నేండ్లుగా మిడిల్' ఈస్ట్ లో చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు, అక్కడ రాలుతున్న నెలవంకలు, కాలుతున్న పూలతోటల గురించి తల్చుకున్నప్పుడల్లా మనసు తడుగుడ్డ కాక మానదు. ఆ పసిబుగ్గల కళ్ళల్లోకి చూసినప్పుడల్లా కళ్ళు చెమర్చక మానవు. పొట్ట చేత పట్టుకుని, పిల్ల పాపలతో ఇల్లూ వాకిలి వదిలి , దేశాలు వదిలి అగమ్యమే గమ్యమై సాగి పోతున్న సిరియా ప్రజల్ని ఈ ప్రపంచం చూసీ చూడనట్లు నిస్సిగ్గుగా వదిలేసింది. అదే అమెరికా ప్రెసిడెంటు దగ్గినా, తుమ్మినా అదో పెద్ద వార్తై పత్రికలకెక్కుతుంది. ఎంత వానైనా , మంచైనా, ఎంత చలిగా ఉన్నా వచ్చి ఇంటి ముందుండే గార్బేజ్ ని ఎత్తి అమెరికాను ‘స్వచ్చ అమెరికా’ మారుస్తున్న మెక్షికన్లు అమెరికాకి చెత్తగా కనిపిస్తున్నారు. ఒక్క ఇరాక్ లోనో 5 లక్షల మందిని పొట్టన పెట్టుకుని, లక్షలాది మందిని విగతజీవులుగా మార్చి ప్రపంచం పైకి ఉగ్రవాద పెను భూతాన్ని వదిలిన అమెరికాకు నేడు శరణార్థులు చేదయ్యారు. ఎంతైనా పెట్రోల్ కు అలవాటుపడ్డ నాలుకకి కన్నీళ్లు ఎలా రుచిస్తాయి మరి?

ఎవరైనా అంతే
కడుపే దేశం
ఎంగిలి మెతుకే కల
ఎక్కడికైనా వెళ్ళాల్సిందే,
అమ్మలకూ, కన్న నేలకూ తెలియదు
దేశాల పటాలు మారిపోయాయని.
ఆకలి సరిహద్దులు విస్తరించాయని!
నేలతల్లి ఏనాడో మోసపోయింది
ఆయమ్మ మానం
ముళ్ళ కంప మీది వస్త్రం
దేశభక్తిని కొలవడానికి
ఊళ్ళో వాకిళ్లో ఇల్లో వాకిల్లో
ఇంటి పేర్లో
జెండాలో జాతీయ గీతాలోపార్టీలో రాజ్యాంగాలో రాజ్యాలో
వోటుహక్కులో ఎన్నయినా ఉండనీ
గుప్పెడు మెతుకులే రాజ్యాంగం మాకు
గుక్కెడు నీళ్ళే జాతీయగీతం మాకు.
(ఎడారి నుంచి కాస్త తడి )

రాజ్యం ఆడే రక్త క్రీడనూ, అదే రాజ్యం ఆ రక్తం ప్లైన్ గా కనిపించకుండా ఒక కొత్త చరిత్రని, ఒక కొత్త రాజ్య భాషని అద్బుతమైన కవిత ‘మూడో యామం’

చూపుడు వేలూ అక్కర్లేదు
అసలు చూపే అక్కర్లేదు
ప్రవక్త పదాల్లోంచి రాలిన మంచు బిందువులూ అక్కర్లేదు
బుద్ధుడి విశాలమైన అరచేతుల అభాయమూ వద్దు
మసీదు రెక్కల మీద ఎగిరే పావురాల తెలుపూ వద్దు
ఏదీ వద్దు
కాసింత నెత్తురూ, నూరిన కత్తులూ
మూసుకపోయిన గోడల గుండెల గుహలూ చాలు.
గొప్ప విధ్వంసంతో
ఇక్కడొక నిశ్శబ్దాన్ని నాటుతాం
మనిషిని
అరగదీసి ఇక్కడొక శిలువను చేక్కుతాం
చరిత్రకారుని చేతి వెళ్ళని తెగనరికి
కొత్త గతాన్ని తిరగారాస్తాయి ఫత్వాలు
ఇక్కడితో కవి ఆగిపోడు. ఒక ప్రశ్నై తిరగబడి మానవీయ దిశగా విస్తరించుకుంటాడు.

దుఖ్ఖం ఎలా పుడుతుందో నీకు తెలుసా?
……
అనంత కాలం పాటు వికసించిన
ఎముకల మహా పర్వతం ఇది
దీని ఒంటినిండా
వేయి కన్నుల కరుణ
వొంటిమీద వాలిన ఖడ్గాన్ని సైతం
ప్రేమగా నిమిరే చల్లని చెయ్యి దీనిది
కూలిన దీని దేహం మింద
ఎన్ని నాగరికతలున్నాయో చూడగలవా నువ్వు?
ఈ పుస్తకంలోని మొత్తం 47 కవితలూ దేనికదే ఉన్నతమైన భావ వ్యక్తీకరణతో పాటకుడి నరాన్ని మీటుతుంది. ప్రతి కవితా ఓ పదాల ఊటలా దప్పిక తీరుస్తుంది. ఇది 2009 లో వెలువడ్డా ఏ యుద్ధ సందర్భాన్నైనా కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కవిత్వం ఇందులో ఉంది.

ధిక్కారం నా మతం
నిరసన నా కులం
గోళ్ళలో మేకులు దిగ్గొట్టే రాజ్యాన్ని
తూరుపు ఉరికంబం ఎక్కించడం ఒక్కటే నా రాజకీయం
********************************
Category: 1 comments

నిర్వాణం




1
మెతుకు మెతుకూ పట్టి,
జీవితాన్ని వెతుక్కుంటాను కాబట్టి
నేనెప్పుడూ వొకే భాష మాట్లాడ్తాను.
ఇన్ని కన్నీళ్ళ గాట్లూ చీకట్ల ఆటుపోట్లూ
ఆ వొక్క మెతుకులోనే జీర్ణించుకుపోయాయి కాబట్టి
నేనెప్పుడూ
నిన్ను అన్నమ్మెతుకుల నిలువెత్తు అద్దంలోనే దాచుకుంటాను.

ఇంకో వేరే యే అద్దంలోనూ  నువ్వే కాదు, ఇంకెవరూ దొరకరు
ఇంత కచ్చితంగా, స్ఫుటంగా, పటం కట్టినట్టుగా-

2
నేనెప్పుడో ఎంగిలిపడి పోయాను కాబట్టి
యిప్పుడే వండినంత వేడిగా మెరుస్తూ కనిపించలేను
నా వొంటికేదో పచ్చడి ఎరుపో పెరుగు మెరుపో అంటుకునే వుంటుంది.

వొక్క అన్నమ్మెతుకునే కదా,
నీలోపల ఉరకలెత్తుతూ వుప్పొంగి వచ్చే ఆకలి కెరటాల్ని
నేనేమీ అడ్డుకోలేను నిజమే,
కాని, యీ అరక్షణంలో పరవశమై  వెలిగిపోతాను నీ కళ్ళలో-
నీ వూపిరి కొన మీద ఎగరేస్తానొక వెచ్చని జెండా-

వొక్క మెతుకే కదా అనుకోకు
నా లోపల యేమున్నాయో నీకు తెలుసు,
నేను లేని లోకంలో యేమేం లేవో కూడా నీకు తెలుసు-

3
అన్నమ్ముద్ద వొక్కటే నా కలల్లోకి వచ్చి వెళ్తూ వుంటుంది
నీ ప్రేమలో
నీ నవ్వులో
నీ కన్నీళ్ళలో
నీ నిట్టూర్పులో
వాయిదా పడుతూనే వున్న అనేకానేక ఆనందాల్లో
నేనెప్పుడూ పోగొట్టుకునేది ఆ అన్నమ్ముద్ద వొక్కటే-

నేను నిలకడయ్యే నా తీర్థయాత్రలూ
నన్ను కొట్టుకెళ్ళి ఎక్కడో విస్సిరి కొట్టే రాగద్వేషాలూ అన్నీ
అక్కడే మొదలూ అక్కడే ముగింపూ-

4
అవున్నేను
ఆకలికే పుట్టాను
ఆకల్తోనే ఏ క్షణమైనా రాలిపోతాను
జన్మల్ని నమ్ముతానో లేదో కాని
యింకో పది జన్మల్లో కనీసం ఎంగిలి మెతుకై పుట్టుకొస్తా,
పస్తు పడుకునే యే కడుపులోనో
 హాయిగా సమాధి అయిపోడానికి!
*




Web Statistics